«tadqiqot» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
12 maqola
Turkiyalik tadqiqotchilar to‘rtta brendning plastik paketlaridan choy damlab, har bir stakanda 555 tadan 2498 tagacha mikroplastik zarracha, shuningdek bisfenol A va plastifikatorlar topdi. Bo‘sh choyda zarrachalar soni yuzlab marta kam edi. Natijalar npj Science of Food jurnalida chop etilgan.
Aziz KarimovOksford universiteti tadqiqotchilari 1992–2000-yillarda olingan 2500 dan ortiq erkakning qon namunalarini tahlil qilib, darajasi prostata bezi saratoni xavfi bilan tashxis qo‘yilishidan ancha oldin bog‘liq bo‘lgan oqsillarni aniqladi. Ish European Urology jurnalida chop etilgan; mualliflar bu ma’lumotlar hozircha skrining testidan ancha uzoq ekanini ta’kidlaydi.
Otabek Yusupov18–29 yoshdagi 995 nafar AQSH aholisi o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov ularning 32 foizi ChatGPT, Google Gemini yoki Meta AI orqali moddalar haqida ma’lumot olganini ko‘rsatdi. Ularning deyarli yarmi buni oyiga bir marta yoki undan ko‘p qiladi, moddalar masalalarida sun’iy intellektga ishonch esa umuman olgandagi ishonchdan ham yuqori.
Shahnoza ErgashevaTsukuba va Ritsumeykan universitetlari yapon tadqiqotchilari qorachiq so‘zlarni ovoz chiqarib aytganda kengayishini, biroq o‘zicha sanashda reaksiya vazifa murakkabligiga bog‘liq bo‘lishini aniqladi. Ish iScience jurnalida chop etilgan, u haqida ScienceAlert yozmoqda.
Aziz KarimovSidney universiteti tadqiqotchilari 11 380 kishining ma’lumotlarini tahlil qilib, ichki biologik soatlar buzilishi bilan bog‘liq depressiyaning «sirkad kichik turi»ni ajratdilar. Unga ishtirokchilarning taxminan 23 foizi kirdi, ularning depressiyasi erta boshlanib, og‘irroq alomatlar bilan kechgan.
Aziz KarimovG‘ayrioddiy tajribalar haqida xabar bergan 30 kishi ishtirokidagi tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, ijodkorlik qanchalik yuqori bo‘lsa, yarim qorong‘ulikda ko‘zguda ko‘ringan vizual tasvirlar shunchalik real ko‘rinadi. Ish Journal of Anomalous Experience and Cognition jurnalida chop etilgan.
Aziz KarimovXitoyning deyarli 486 ming katta yoshdagi aholisi ma’lumotlarini o‘rganish muntazam choy ichuvchilarda tomir kasalliklari xavfi o‘rtacha 11 foizga past ekanini ko‘rsatdi. Eng yaqqol ta’sir kuniga olti-sakkiz piyola ichishda kuzatildi. Qora choy yashil choiga qaraganda barqarorroq bog‘liqlik ko‘rsatdi, juda issiq choy esa xavfning oshishi bilan bog‘landi.
Sevara AzamovaLondon Imperial kolleji va London gigiyena va tropik tibbiyot maktabi tadqiqoti 2026-yil yozida 30 Yevropa davlatining 854 shahrida issiqlik tufayli ortiqcha o‘limlar soni taxminan 50 391 deb baholaydi — bu 26 yillik kuzatuvlar rekordi. Holatlarning qariyb uchdan ikki qismi mualliflar tomonidan antropogen iqlim o‘zgarishi bilan bog‘lanadi. Eng ko‘p o‘limlar Italiya, Fransiya, Ispaniya, Germaniya va Buyuk Britaniyada qayd etilgan.
Javlon TursunovLokals Marketing agentligi O‘zbekistondagi marketing bo‘yicha tadqiqot e’lon qildi: 54 ta chuqur intervyu va 157 ming kompaniyaning soliq hisobotlari asosida mualliflar marketing kompaniya tarmog‘iga emas, o‘lchamiga bog‘liq degan xulosaga keldi. Ular 7 Qadam modelini ishlab chiqdi — har bir aylanma darajasiga vazifalar, byudjetlar va tipik xatolar mos keladigan yetti pog‘onali narvon.
Sevara AzamovaXitoyning deyarli 500 000 aholisi o‘rtasidagi tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, haftada kamida uch marta choy ichadiganlarda qon-tomir kasalliklari xavfi 11,2% ga, ishemik insult xavfi esa 36,6% ga past bo‘lgan. Biroq juda qaynoq choy, aksincha, xavfning 16% ga oshishi bilan bog‘langan. Mualliflar choy davo emas, balki sog‘lom turmush tarzining bir qismi ekanligini ta’kidlaydi.
Sevara AzamovaStokgolm universiteti va Karolinska institutining tadqiqoti uy atrofidagi yashillik demensiya xavfining 20 foizga kamayishi bilan bog‘liqligini ko‘rsatdi. Tadqiqotda deyarli 3 000 kishi qatnashib, ular 16 yil davomida kuzatildi. Eng katta ta’sir uydan 100 metr radiusdagi yashillikda qayd etildi.
Sevara AzamovaPollutants jurnalida chop etilgan tadqiqot Oltoy etaklaridan qutb doirasigacha bo‘lgan hududni qamrab oldi. Qor namunalari 2021–2023-yillarda 23 stansiyada yig‘ilgan. Olimlar mikroplastikning o‘rtacha miqdori o‘sishini, tola zarralarning ustunligini va polimerlarning kimyoviy xavf indeksi o‘sishini, ekologik xavfning past potensial darajasi saqlanayotganini qayd etdi.
Madina Usmonova
