Asosiy ma’lumotlar

  • Yaşil zonalar uyga yaqinligi demensiya xavfining 20 foizga kamayişi bilan boğliq (Stokgolm universiteti va Karolinska instituti).
  • Tadqiqot deyarli 3 000 iştirokçini qamrab oldi va 16 yil davom etdi; ta’sir uydan 100 metr içidagi yaşillikda eng kuçli.
  • 2025-yilda Yevropa Ittifoqida demensiya bilan deyarli 9 mln kişi yaşagan, 2050-yilga kelib bu raqam 14 mln dan oşişi kutilmoqda.

Uy yonidagi yaşillik va demensiya xavfi

Stokgolm universiteti va Karolinska institutining (Şvetsiya) yangi tadqiqoti uy atrofidagi yaşil zonalar mavjudligi bilan demensiya rivojlaniş xavfining taxminan 20 foizga kamayişi örtasidagi boğliqlikni aniqladi. Iş Alzheimer's & Dementia jurnalida çop etilgan. «Bu uyning bevosita atrofi miya salomatligini qöllab-quvvatlovçi va soğlom qariş şaroitlarini yaratişdagi muhim element ekanligini ta’kidlaydi», — dedi tadqiqot rahbari va iş hammuallifi Sesiliya Stenfors.

Tadqiqot qanday ötkazilgan

Tadqiqotda deyarli 3 000 kişi qatnaşdi, ular 16 yil davomida kuzatildi. Olimlar iştirokçilar uylari atrofidagi ösimliklar hajmini xaritalab, ularning kognitiv salomatligi va demensiya rivojlanişini kuzatib bordi. Yaşil zonalar yaqinida yaşaş himoya ta’siriga ega bölganga öxşaydi. Boğliqlik uyga eng yaqin zona — 100 metr içidagi yaşillik uçun eng kuçli ifodalangan va yaşil hududlargaça masofa ortgani sari kuçsizlaşgan.

Himoya mexanizmlari ehtimoli

Mualliflar yaşil zonalar demensiya xavfiga ta’sirining bir neça mumkin bölgan sabablarini körsatdi: stressni kamaytiriş kabi töğridan-töğri omillardan tortib, yaxşi uyqu, jismoniy faollik, ijtimoiy rağbat va birdamlik kabi soğlom xulq-atvorga kömaklaşişgaça. «Tabiiy muhit va yaşillik psixologik tiklanişni qöllab-quvvatlaşi, stressni kamaytirişi va farovonlik hissini kuçaytirişi mumkin», — deb qayd etdi Stenfors. Yaşil zonalar, şuningdek, odamlarni yöl şovqini, havoning ifloslanişi va haddan taşqari issiqlik kabi zararli muhit omillaridan himoya qilib, salomatlikni bilvosita qöllab-quvvatlaşi mumkin.

Şaharsozlik uçun ahamiyati

Baholarga köra, 2025-yilda Yevropa Ittifoqida demensiya bilan deyarli 9 mln kişi yaşagan va 2050-yilga kelib bu raqam 14 mln dan oşişi prognoz qilinmoqda. Mualliflar kasallanganlar sonining ösişi miya salomatligini qöllab-quvvatlovçi barqaror şaharsozlikni öz içiga olgan yangi strategiyalar zaruratini ta’kidlaydi, deb hisoblaydi. «Miya salomatligi şaharlar va turar joy muhitini rejalaştiriş hamda rivojlantirişda hisobga olinişi kerak», — dedi Stenfors va uylar atrofidagi yaşillik «jamoa salomatligi, iqlimga moslaşuv va biologik xilma-xillik uçun umumiy resurs» bölişi mumkinligini qöşdi. Mualliflar fikriça, mavjud ösimliklarni himoya qiliş hamda turli ehtiyoj va imkoniyatlarga ega odamlar uçun qulay va oçiq yaşil makonlarni yaratiş bir xil muhim.

Kontekst: muhit va miya salomatligi

Atrof-muhitning miya salomatligiga ta’siri sönggi yillarda tobora köproq e’tibor jalb etmoqda. «Bevosita atrof, şuningdek, turar joy taşkil etilişiga köra kengroq muhit uyqingizga va umuman miya salomatligiga ta’sir qiladi», — deb aytdi Euronews Health’ga Yevropa nevrologiya akademiyasining muhit omillari ta’siri böyiça işçi guruh raislaridan biri, nevrolog Ulf Kallvayt.