Asosiy ma’lumotlar

  • Namunalar 2021–2023-yillarda 23 stansiyada olindi: Tomsk, Novosibirsk, Omsk, Tyumen va Kemerovo viloyatlari, XMAO, YaNAO va Oltoy o‘lkasi
  • Zarralarning 90% dan ortig‘i 0,3–1 mm o‘lchamdagi tolalar; 2022–2023-yillardagi namunalarda PET ulushi 40% dan oshdi
  • Polimerlarning kimyoviy xavf indeksi 2021-yildagi 96,2 dan 2023-yilda 991 gacha o‘sdi, qo‘llangan metodika bo‘yicha xavfli darajaning pastki chegarasida qoldi

Tadqiqot miqyosi

Pollutants jurnalida chop etilgan tadqiqot Oltoy etaklaridan qutb doirasigacha bo‘lgan hududni qamrab oldi. Qor namunalari qorning maksimal to‘planish davrida 2021–2023-yillarda 23 kuzatuv stansiyasida yig‘ildi. Kuzatuvlar Tomsk, Novosibirsk, Omsk, Tyumen va Kemerovo viloyatlari, Xanti-Mansi va Yamalo-Nenets avtonom okruglarida, shuningdek Oltoy o‘lkasida o‘tkazildi.

Miqdor o‘sishi va zarralar tarkibi

Mikroplastik hududlar bo‘yicha teng taqqlanmagan bo‘lsa-da, olimlar kuzatuv yillari davomida uning o‘rtacha miqdori o‘sishini qayd etib, buni qor qoplamida to‘planish tendensiyasi deb baholadi. Topilgan zarralarning 90% dan ortig‘i tolalar bo‘ldi; mayda bo‘laklar ulushi 8% ga yetdi, plyonkalar va sharsimon zarralar esa birgalikda 2% dan oshmadi. 300–1000 mikrometr (0,3–1 mm) o‘lchamdagi zarralar ustunlik qildi. 2022–2023-yillardagi namunalarda polietilentereftalat (PET) ulushi 40% dan oshdi; shuningdek, polipropilen, polietilen va polistirol qayd etilgan — bu materiallar sintetik mato, kiyim, paketlar, idishlar va konteynerlar ishlab chiqarishda ishlatiladi. Mualliflar fikricha, tolalarning ko‘pligi va ularning tarkibi ifloslanishning asosiy manbalaridan biri sintetik to‘qimachilik bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Aholi zichligi va yog‘ingarchilik bilan bog‘liqlik

Mikroplastik miqdori va aholi zichligi, hududiy yalpi mahsulot yoki avtomobil yo‘llariga yaqinlik o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik aniqlanmadi. Shu bilan birga, qor qoplami qalinligiga o‘rtacha bog‘liqlik topildi: yog‘ingarchilik oshgani sari atmosferadan qorga zarralar cho‘kishi kuchaygan.

Ekologik xavfni baholash

Polimerlarning kimyoviy xavf indeksi 2021-yildagi 96,2 dan 2023-yilda 991 gacha o‘sdi. Mualliflar aytishicha, bu qo‘llangan baholash metodikasida xavfli darajaning pastki chegarasiga mos keladi. O‘sish namunalarda yuqori xavf ballariga ega polakrilonitril va poliuretan paydo bo‘lishi bilan izohlanadi. Konsentratsiyalarni hisobga oluvchi ekologik xavfning potensial indeksi 1,92 dan 19,7 gacha o‘sdi, ammo eng kichik xavf toifasida qoldi. Tadqiqot ishtirokchisi Aleksey Rednikin, kimyoviy xavf ko‘rsatkichi yuqori bo‘lgan polimerlar uchrasa-da, ularning konsentratsiyasi hozircha nisbatan past, biroq ko‘rsatkichlar o‘sishi kuzatuvlarni davom ettirish zarurligini ko‘rsatadi, deb tushuntirdi.