«COP17» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
9 maqola
Yerevanda COP17 sammitining yakuniy bosqichida IPBES ilmiy paneli xulosalarining yakuniy matnda qanday aks etishi atrofida nizo kuchaydi. AFP ma’lumotiga ko‘ra, to‘rt davlat yumshoqroq formulani talab qilmoqda, bir qancha masalalar bo‘yicha muzokaralar sammit tugashiga qadar yakunlanmagan.
Aziz KarimovMilanda to‘rt yil ichida uch million daraxt ekishga qaratilgan Forestami loyihasi BMTning ekotizimlarni tiklash bo‘yicha beshta flagmandan biri bo‘ldi va Yevropadagi yagona bunday loyiha hisoblanadi. Shu bilan birga, UNEP hisobot e’lon qildi: 149 mamlakatda 252 million gektar maydonda tiklash ishlari olib borilmoqda, biroq temp yetarli emas.
Aziz KarimovDeyarli 200 davlat Yerevandagi COP17 sammitida tabiatni muhofaza qilish bo‘yicha global majburiyatlarni 2030-yilgacha bajarish jarayonini tuzatishga harakat qilmoqda. Maqsadlarning aksariyati orqada qolgan, asosiy kelishmovchiliklar moliyalashtirish va tabiatga zarar yetkazuvchi subsidiyalarni isloh qilishga tegishli. Seshanba kuni vazirlar qo‘shiladi, sammit juma kuni yakunlanadi.
Aziz KarimovTabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (XQS) birinchi marta 127 tropik va subtropik marjon rifi ekotizimlarini tizimli baholab, 96 foizini «to‘liq yo‘q bo‘lib ketish arafasida» toifasiga kiritdi. Asosiy xavf sifatida iqlim issiqlik stressi nomlandi; kelgusi iqlim prognozlarini hisobga olmasa, tanqidiy maqom faqat 24% rifga to‘g‘ri kelgan bo‘lardi.
Javlon TursunovYerevanda COP17 ochilishidan oldingi maʼlumotlar quruqlikning 18,7 foizi va okeanning 10 foizi muhofaza qilinayotganini ko‘rsatadi — bu 30x30 maqsadidan past. BMT hisoboti mamlakatlarning yarmidan kamining o‘zini milliy maqsadlarga mos yo‘lda deb hisoblayotgini, ochiq okean esa atigi 1,7 foiz muhofaza qilinayotganini qayd etadi.
Otabek YusupovTaxminan 200 davlat Yerevanda ikki haftalik COP17 biologik xilma-xillik muzokaralarini boshladi. BMT ma'lumotlariga ko'ra, «tabiat bo'yicha Parij kelishuvi»ning 23 maqsadidan 22 tasi bajarilmayapti, jumladan 2030-yilgacha quruqlik va okeanlarning 30 foizini muhofaza qilish majburiyati ham. Asosiy mavzular — yiliga taxminan 2,6 trillion dollarlik zararli subsidiyalarni isloh qilish va tabiatni muhofaza qilish moliyalashtirish taqchilligini yopish.
Aziz KarimovWWFning «Jonli sayyora» hisobotiga ko‘ra, 52 yil ichida nazorat qilinayotgan umurtqali hayvonlar populyatsiyalari o‘rtacha 73% ga, chuchuk suv ekotizimlari esa 85% ga qisqargan. Olimlar tabiat degradatsiyasini oziq-ovqat xavfsizligi, tibbiyot va qirg‘oqlarni muhofaza qilish bilan bog‘laydi, ammo tiklanish mumkinligini ta’kidlaydi.
Madina UsmonovaYerevanda bo‘lib o‘tayotgan COP17 sammitida so‘zga chiqqan Eron prezidenti Masud Pezeshkian Eronaga qarshi AQSh–Isroil urushi mamlakat ekotizimlariga jiddiy zarar yetkazayotganini aytib, biologik xilma-xillikni himoya qilish bo‘yicha xalqaro mexanizmlar yaratishga chaqirdi. Shuningdek, Qozog‘iston va Qirg‘iziston prezidentlari ham nutq so‘zladi.
Otabek YusupovBMT Bosh kotibi Antoniu Guterresh 16-oktabrda Yerevanda hukumatlarni qazilma yoqilg‘iga subsidiyalardan butunlay voz kechishga va mablag‘larni tabiatni muhofaza qilishga yo‘naltirishga chaqirdi. BMT ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo «Tabiat bo‘yicha Parij kelishuvi» maqsadlaridan orqada qolmoqda: muhofaza ostida faqat 27% quruqlik va 12% okean bo‘ladi. Global Witness hisoboti COP31 tashkilotchilari Turkiya va Avstraliya qazilma yoqilg‘i qazib olishni kengaytirayotganini ko‘rsatmoqda.
Otabek Yusupov
