Milan BMTning tabiatni tiklash bo‘yicha flagman dasturi maqomini oldi

Yerevanda bo‘lib o‘tgan COP17 konferensiyasida e’tirof etilish

Milanning Forestami shahar o‘rmonlarini tiklash loyihasi BMTning tabiatni tiklash bo‘yicha flagman dasturi (World Restoration Flagship) maqomini oldi. Bu haqda 29-oktabrda e’lon qilindi Yerevanda o‘tgan BMTning biologik xilma-xillik bo‘yicha konferensiyasida (COP17). Forestami bu unvonga sazovor bo‘lgan atigi besh loyihadan biri bo‘ldi va Yevropadagi yagona loyiha hisoblanadi. Qolgan laureatlar orasida suv-botqoq yerlarini tiklash bo‘yicha Kolumbiyaning Urban Nature Reborn tashabbusi, AQShdagi Green Seattle hamkorligi, Efiopiyaning Great Rift Valley Renaissance loyihasi hamda qirg‘oq ekotizimlarini tiklashga qaratilgan Xitoyning Blue Bay Restoration dasturi bor.

Milanga uch million daraxt nima uchun kerak

Loyiha uchun asos dolzarb: oktabr oyidagi havo sifati reytingida italiya megapolisi dunyoning eng ifloslangan o‘n shahri ro‘yxatida yettinchi o‘rinni egalladi va IQAir ro‘yxatiga kirgan yagona Yevropa shahri bo‘ldi. Nashr bu holatni qisman shaharning Po daryosi pasttekisligida joylashgani — bu yerda havo almashinuvi cheklangan — shuningdek, intensiv qishloq xo‘jaligi va sanoati rivojlangan hudud chiqindilari bilan izohlaydi. Fondazione Forestami ko‘chalarni, tom va fasadlarni yashillantirishni mayda changni filtrlash, shaharni salqinlashtirish va aholi farovonligini yaxshilashning eng oson va samarali usuli deb ataydi.

Nimalar qilingan va nimalar rejalashtirilgan

Loyiha 2019-yilda ishga tushirilgandan buyon deyarli 640 ming daraxt va buta ekilgan. Kelgusi to‘rt yil ichida Milanda yana uch million yangi daraxt va buta ekish rejalashtirilgan. BMT atrof-muhit dasturi (UNEP) ma’lumotlariga ko‘ra, flagman maqomi tabiatni «Yevropadagi eng zich va ifloslangan aglomeratsiyalardan biriga» qaytarish bo‘yicha sa’y-harakatlarni e’tirof etadi: har bir aholiga taxminan bittadan daraxt ekilmoqda, degradatsiyalangan shahar hududlarining — sobiq sanoat maydonlari, avtoturargohlar va ombor hovlilarini o‘z ichiga olgan holda — taxminan 350 futbol maydoni miqdoridagi qismi tiklangan. Tashabbus yashil zonalarga kirish imkoniyatini kengaytiradi va maktab o‘quvchilarini ham jalb etadi. Loyiha muallifi — Milan «vertikal o‘rmoni»ning yaratuvchisi, arxitektor Stefano Boeri, u ilgari havo sifatini yaxshilash bo‘yicha ishlari uchun Yevropa o‘pka jamg‘armasi (ELF) mukofotiga sazovor bo‘lgan edi.

Global kontekst: miqyos bor, temp yetarli emas

O‘sha kuni UNEP dunyoda ekotizimlarni tiklash holati haqida hisobot taqdim etdi. Ishlar 149 mamlakatda 252 million gektar maydonda olib borilmoqda — bu bunday turdagi eng yirik hujjatlashtirilgan harakatdir. UNEP ijrochi direktori Inger Andersen BMTning ekotizimlarni tiklash o‘n yilligi o‘rtasida turib, insoniyat «tabiatni hali ham kerakli miqyos va tempda tiklamayotganini» ma’lum qildi. «30×30» maqsadiga — o‘n yillik oxiriga qadar degradatsiyalangan yerlar va dengiz suv maydonlarining kamida 30 foizini muhofaza qilishga — borish jadali emas: quruqlik ekotizimlarini tiklash global maqsadning deyarli yarmiga yetgan bo‘lsa, eng tez vayron bo‘layotgan chuchuk suv, dengiz va qirg‘oq ekotizimlarida taraqqiyot orqada qolmoqda, yillik moliyalashtirish esa kamida to‘rt barobar oshishi kerak. Hisobot baholashicha, faqat muhim hududlarning 15 foizini tiklash sanoat inqilobidan beri chiqarilgan CO2 ekvivalentining 30 foizigacha miqdorini yutish va turlarning 60 foizigacha qirilishining oldini olish imkonini beradi, global maqsadlarga erishish esa 2030-yilga qadar 32 milliongacha ish o‘rni yaratishi mumkin. Biologik xilma-xillik konvensiyasining ijrochi kotibi Astrid Schomaker hukumatlarni degradatsiyaning asosiy sabablari bilan kurashishga va uzoq muddatda ish o‘rinlarini qo‘llab-quvvatlovchi «tiklash iqtisodiyoti»ni shakllantirishga chaqirdi.