Asosiy ma’lumotlar
- ROSBIOTEH universiteti professori Aleksey Bereznikov dam oliş kunlarida «oldindan uxlab oliş» mumkin emasligini, xuddi oldindan nafas olib qöyiş mumkin bölmagani kabi, hisoblaydi
- Sakkiz soatlik uyqu fiziologik me’yor deb ataldi; çuqur faza jismoniy tiklaniş, tez faza his-tuyğular va xotirani qayta işlaş uçun javob beradi
- Avval somnolog soğlom yoş odamda soatiga 21 martagaça qisqa muddatli uyğonişni me’yor deb atagan edi
Oldindan uxlab qöyiş — ya’ni bir töplamda uxlaş mumkin emas
Dam oliş kunlarida uzoq uxlaş iş kunlari davomida töplangan uyqusizlikni qoplamaydi: «oldindan uxlab oliş»ga urinişlar faqat tiklaniş illyuziyasini yaratadi. Bu fikrni Life.ru naşriga izoh berib, ROSBIOTEH universiteti terapiya kafedrasi professori Aleksey Bereznikovifoda etdi. U vaziyatni nafas oliş bilan soliştirdi: bir neça kunlik havoni bir martada «zaxira qilib» nafas oliş mumkin bölmagani kabi, butun haftalik uyquni ham bir martada uxlaş bilan qoplab bölmaydi.
Uyqu vaqtida nima sodir böladi
Bereznikovning aytişiça, sakkiz soatlik uyqu — tiklaniş uçun zarur bölgan fiziologik me’yor. Miya bir keçada sekin (NREM) va tez (REM) fazalarning bir neça siklidan ötadi. Tez fazada odam yorqin tuşlar köradi, miya his-tuyğular va taassurotlarni qayta işlaydi, xotiralar, könikmalar va neyron aloqalarni mustahkamlaydi; serğov kunidan söng REM-faza çözilişi mumkin. Sekin fazada miya faolligi, aksinça, maksimal pasayadi — ensefalogrammada sekin, yuqori amplitudali delta tölqinlar ustunlik qiladi. Aynan çuqur uyqu, professor tuşuntirganidek, jismoniy tiklaniş uçun muhim: bu davrda töqimalardagi mikrozararlar bitadi, ösiş gormoni işlab çiqariladi, immunitet saqlanadi, nafas, puls va bosim pasayadi. Surunkali uyqusizlikda çuqur uyqu sifati ham azoblanadi. Agar odam uxlab qolişni xohlasa, lekin muntazam uxlolmasa, mutaxassis şifokorga murojaat qilişni tavsiya qiladi.
Sifatli uyqu şartlari
Bereznikov muşaklar töliq böşaşişi uçun böy va tana tuzilişiga mos yotoq tanlaşni hamda yotoqxonada qoronğulikni ta’minlaşni tavsiya qildi: çiroqlar va miltillayotgan ekranlar melatonin işlab çiqarilişiga xalaqit beradi — masalan, Murmansk kabi qutb kuni şaroitlarida qalin blackout pardalar yordam beradi. Uyqudan oldin dahşat filmlari va hissiy yangiliklardan qoçişni maslahat beradi, çunki kuçli keçinmalar adrenalin va kortizol çiqarilişiga olib keladi. Içimliklardan kuçsiz çoy yoki ösimlik çoyi ma’qul: hatto kofeinsizlangan qahvamada ham ozgina stimulyator bölişi mumkin. Şirinliklarni keçqurun iste’mol qilmaslikni ekspert insulin sakraşlari, iştahaning kuçayişi va oşqozon osti beziga yuklama tufayli tavsiya qiladi.
Keçgi uyğonişlar: nima me’yor hisoblanadi
Avval, Life.ru ta’kidlaganidek, boşqa bir mutaxassis — somnolog — soğlom yoş odamda soatiga 21 martagaça qisqa muddatli uyğonişni me’yor deb hisoblagan edi. Bunday epizodlar uç dan 15 soniyagaça davom etadi va odatda xotirada qolmaydi, uzoqroq uyğonişlar esa kunduzgi özini tutiş va mehnat qobiliyatini yomonlaştirişi mumkin. Mumkin bölgan sabablar qatorida kofein, spirtli içimliklar, çekiş, surunkali kasalliklar va gadjetlardan keladigan yoruğlik atalgan edi; avval bu omillarni bartaraf etiş, muammolar saqlansa tibbiy yordamga murojaat qiliş tavsiya etilgan edi.
