Asosiy ma’lumotlar

  • Har uçinçi kişi har keç keçki ovqatdan keyin yengil ovqatlanadi; 18–24 yoşdagi guruhda beştdan törttasi şunday qiladi
  • Odamlarning uçdan bir qismi har keçqurun keçki ovqatdan keyin yengilgina narsa yeydi; 18–24 yoşdagilar orasida esa beştan törttasi
  • Uyquga yotişdan oldingi ikki soat içida ovqat yeyiş vazn oşşi va semiriş ehtimolini oşirşi bilan boğliq
  • Iştaha kundagi yegan ovqat miqdoriga deyarli boğliq holda keçqurun çöqqiga çiqadi
  • Iştaha kunduzi qança yeyilganidan qat'i nazar, tabiiy ravişda keçqurun eng yuqori çöqqiga çiqadi

Keçki yengil ovqatlaniş — keng tarqalgan hodisa

Keçki ovqat yeyildi, töylik bor — lekin yarim soatdan keyin qöl özi oşxona javonlariga çöziladi. BBC News ma'lumotlariga köra, BBC News Oral Health Foundation tadqiqotiga tayanib, har uçinçi kişi har keç keçki ovqatdan keyin yengil ovqatlanadi, 18–24 yoşdagi guruhda esa beştdan törttasi özini uşlab turolmaydi. Dietolog doktor Kristin Bolyo bunday manzara xavotirli deydi: u odam uyquga yotişdan oldingi ikki soat içida qança köp yesa, vazn oşişi ehtimoli şunçalik yuqori bölişini va semiriş rivojlanişini körsatuvçi ma'lumotlarga işora qiladi.

Biologiya iroda kuçiga qarşi

Bat universiteti professori Jeyms Betts keçki oçlikni oçlik gormoni greling bilan izohlaydi: uning darajasi odatda kunning ikkinçi yarmida yuqoriroq böladi, uni esa, olim qayd etganidek, kundagi birinçi ovqatdan keyingina bosiladi, tuşlik yoki keçki ovqatdan keyin emas. Tadqiqotlar şuni körsatadiki, keçqurun iştaha odam avval qança yeganiga deyarli boğliq holda eng yuqori çöqqiga çiqadi. Bundan taşqari, keçqurun aynan kaloriyaga boy ovqatga bölgan istak kuçayadi — bu miyaning mukofot tizimi bilan boğlanadi, haqiqiy energiya ehtiyoji bilan emas. «Keçqurun yoğli ovqatga bölgan afzalligimiz va istagimiz yoğsiz ovqatga nisbatan yuqoriroq», — deydi Lids universiteti va Kanadadagi Monkton universitetida işlaydigan Bolyo: «gedonistik impuls töylik signallarini böğib qöyşi mumkin». Odatning ham roli bor: Birmingem universiteti professori Suzanna Xiggs yengil ovqat odatda bir xil muhitda bölsa, masalan, televizorni yoqişning özi ovqat yeyiş istagini uyğotşi mumkinligini qayd etadi.

Yengil ovqat uyquga ta'sir qiladimi

Keçki yengil ovqatlanişning uyquga ta'siri haqidagi ma'lumotlar ziddiyatli. Rafinatsiyalangan uglevodlar va qöşilgan şakarga boy ovqat — oq non va oq guruçdan tortib peçenye va tortlargaça — yomonroq uyqu bilan boğliq bölişi mumkinligi haqida dalillar bor: bunday mahsulotlar qondaki şakar darajasini keskinroq tebratadi va, taxminan, uyqu hamda iştahani boşqaruvçi gormonal signallarni özgartiradi. Biroq sabab-natija boğliqligini aniqlaş qiyin: uyqusi yomon odamlar, ehtimol, şirinlikni köproq yeydi. «Uyqu yetişmasligi nafaqat iştahani, balki kaloriyaga boy ovqatga bölgan istakni ham kuçaytirşi ma'lum», — deydi Surrey universitetining uyqu va biologik soatlar böyiça mutaxassisi professor Jonatan Jonston. Betts dalillar «aniqroqdan uzoq» ekanini va, ehtimol, turli odamlar uyqudan oldingi ovqatga turliça javob berişini xulosa qiladi.

Mutaxassislar nima maslahat qiladi

Bolyoning sözlariga köra, keçki yengil ovqatlanişni butunlay taqiqlaş şart emas — yoqimli narsaning oqilona porsiyasi uzoq muddatda barqarorroq, vaqti-vaqti bilan ozgina şokolad esa «dunyo oxiri emas». Mutaxassislar avval yengil ovqatga nima sabab bölayotganini tuşunişni taklif qiladi: agar bu haqiqiy oçlik bölsa, kundalik ovqatlarni töyimliroq qiliş yordam beradi — oqsil, tolaga va hajmga boy ovqat töylikni uzoqroq saqlaydi, töyimli keçki ovqat esa keyinçalik «sinişga» va yengil ovqatlanişga olib kelişi mumkin. Agar yengil ovqat odatga aylangan bölsa, kun tartibini özgartiriş va uni oldindan rejalaştiriş ma'qul; çalğitilgan holda ovqatlaniş, masalan, televizor oldida, haddan taşqari yeyişga olib keladi, çunki odam yegan miqdorini kamroq nazorat qiladi. Bolyoning asosiy yondaşuvi — soğlom tanlovni standart variantga aylantiriş: agar istalgan mahsulotlar javonda muntazam bölmasa, meva, qatiq va yonğoq bölsa, foydali tomonga tanlov qiliş ehtimoli oşadi.

Şokolad yeyayotgan odamRasm manbasi, Getty Images
«Oçlik gormoni qanday işlaydi» sarlavhali, grelining rolini tört bosqiçda tuşuntiruvçi infografika. 1-bosqiçda böş oşqozon grelin ajratşi körsatilgan. 2-bosqiçda grelin miyaning gipotalamusiga ta'sir qilib, iştahani rağbatlantirşi körsatilgan. 3-bosqiçda ovqat oşqozonga kirib, uni çözşi va grelin işlab çiqarilişini kamaytirşi körsatilgan. 4-bosqiçda gormon ovqatni hazm tizimi va içaklar böylab harakatlanişiga yordam berşi körsatilgan. Illyustratsiyalar orasida oşqozon sxemalari, grelinni ifodalovçi qizil nuqtalar, miya sxemasi va oşqozondagi olma bor. Manba: Open University va Cleveland Clinic.
Rasm 3 qismga bölingan. Çapdan öngga qarab, sargöiş soçli, kulrang Angliya futbolkasi kiygan yoş bir öğil bolakay tabassum bilan qarayotgan. Örtada jigarrang soçli, kök rangli Nike futbolkasi kiygan yana bir öğil bola turibdi. Öng tomonda esa oq futbolka kiygan yana bir sargöiş soçli öğil bola bor.Saskia Reeves-Priestley Bir qiz daraxt şoxining egilgan joyiga qulay ö'tirib, tabassum qilgan holda biroz pastga, kamera tomonga qarayapti. Uning uzun qora soçlari bor, şalfey yaşil svitşot, qora jinsi şim va yaşil krossovka kiygan, öyoq bilaklaridan uşlab turibdi.Lucyning turli vaqtlarda olingan, kamera tomonga qaragan, uzun töq rangli soçli, yonma-yon joylaştirilgan fotosuratlari.