Buyuk Britaniya kansleri Jon Hili idoralar kapital byudjetlarining 1 foizini mudofaani moliyalashtirishga yo‘naltiradi

Mudofaa rejalari uchun qisqartirishlarning ikkinchi to‘lqini

Buyuk Britaniya g‘aznachiligi kansleri Jon Hili har bir hukumat idorasiga mudofaa investitsiya rejasidagi (Defence Investment Plan) 4,7 mlrd funtlik mablag‘ yetishmasligini yopish uchun o‘z kapital byudjetlaridan 1 foiz qisqartirishni topishni topshirdi, deb xabar beradi BBC News. Bu qisqartirishlar idoralar bu yil avval rejaning umumiy 15 mlrd funtlik qiymatidan dastlabki 10,3 mlrd funtni qoplash uchun qilgan xuddi shunday 1 foizlik qisqartirishlarga qo‘shiladi. Kapital byudjetlar joriy xarajatlarni emas, uzoq muddatli investitsiyalarni qamrab oladi: birinchi qisqartirishlar paytida, xususan, yo‘llarni yaxshilashga qaratilgan bir qancha yirik loyihalar bekor qilingan edi. Ayni damda qaysi moddalardan qisqartirilishi idoralar tomonidan hali hal qilinmagan.

YaIMning 3 foiziga oid maqsad kelgusi yilga qoldirildi

Reja mudofaa xarajatlarini oshiradi, biroq Hili 2030-yilgacha milliy daromadning 3 foizini mudofaaga sarflash maqsadini qanday bajarish masalasida bosim ostida qolmoqda. Byudjet nutqida u buning uchun qo‘shimcha qisqartirishlar kerak bo‘lishini anglatdi va 2030-yilgacha 3 foizga hamda 2035-yilgacha YaIMning 3,5 foiziga erishish tafsilotlarini kelgusi yilgi byudjet ko‘rib chiqishida taqdim etishga va‘da berdi. Byudjet mas’uliyati boshqarmasining (Office for Budget Responsibility) baholashicha, 2035-yilgacha YaIMning 3,5 foiziga erishish 35 mlrd funtga tushadi. E’tiborlidirki, bu yilning boshida Hili o‘zi mudofaa vaziri lavozimidan ketgan edi, o‘sha paytdagi bosh vazir Kir Starmerni mamlakat xavfsizligini yetarli moliyalashtirmaslikda ayblagan va iste’fonnomasida 2030-yilgacha 3 foizlik maqsadning ahamiyatini alohida ta’kidlagan edi.

Tanqid va qo‘llab-quvvatlash

Konservatorlar yetakchisi Kemi Badenok kansler faqat «reja yaratish rejasini» taklif qilayotganini aytib, shunday qo‘shdi: «Putinning endi juda qo‘rqib ketganiga garov qo‘yaman». U Hilini «mamlakatimizni kamroq xavfsiz qilayotgani» uchun ham aybladi. Umumlar palatasining mudofaa qo‘mitasi raisi, leyborist Tan Desi asosiy qarorlarni kelgusi ko‘rib chiqishga qoldirishni «achinarli» deb atadi va «harakatsizlikning o‘z narxi bor»ligidan ogohlantirdi. NATOning sobiq bosh kotibi lord Robertsson BBC bilan suhbatda byudjetni «mudofaa uchun umuman olganda yaxshi xabar» deb baholadi, biroq 3 foizlik maqsadga yo‘lda «xarajat idoralari bilan kurashlar» bo‘lishidan ogohlantirdi. NATOning hozirgi bosh kotibi Mark Rutte, aksincha, Buyuk Britaniya kursini Gaagada ittifoqchilar qabul qilgan majburiyatlarni bajarish yo‘lidagi «ishonchli yo‘l» sifatida yuqori baholadi.

Qo‘shimcha moliyalashtirish mexanizmlari

Qisqartirishlardan tashqari, Hili xususiy sektor va xalqaro ittifoqchilar ishtirokidagi «yangicha moliyalashtirish»ni e’lon qildi: resurslarni birgalikda foydalanish uchun Finlandiya, Polsha va Niderlandiya bilan «qo‘shma mudofaa mexanizmi» bo‘yicha muzokaralar, mudofaada davlat-xususiy sheriklikni kengaytirish, shuningdek, Milliy farovonlik fondi va British Business Bank tomonidan «mudofaa, ikki maqsadli texnologiyalar va suveren imkoniyatlarga» 5 mlrd funt yo‘naltirish. Moliya tadqiqotlari instituti direktori Helen Miller mudofaa kompaniyalariga investitsiyalarning o‘sishi maqsadga erishishga yordam berishi mumkinligini, biroq bu Buyuk Britaniyaning haqiqiy mudofaa salohiyatini qanchalik oshirishi noma’lumligini va hukumat qo‘shimcha xarajatlar keltirmasdan 3 foizga erishishni xohlashini «tasavvur qilish qiyin»ligini qayd etdi.

Ukraina uchun 10 mlrd funt

Byudjet nutqida Xili shuningdek, Ukrainaga 10 mlrd funtlik iqtisodiy va harbiy yordamni kreditlar hamda eksport kafolatlari shaklida e’lon qildi: 5,5 mlrd funt Jahon banki kafolatlari orqali beriladigan kreditlar va Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasining inqiroz mexanizmiga grant hissasi, shuningdek, UK Export Finance davlat eksport kredit agentligi ishtirokidagi kreditlar orqali 3 mlrd funt. Kansler Rossiya tomonidan qilingan «ballistik raketalarning shafqatsiz zarbasi» bilan boshlangan haftani eslatib, qo‘shimcha mablag‘ Moskvaga «aniq signal» yuborishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Vladimir Zelenskiyga telefon orqali bu yordam haqida xabar berganida, u «Sen kunimni qilding» deb javob bergan. Zelenskiy keyinchalik ijtimoiy tarmoqlarda «Ukrainani mustahkamlash bo‘yicha har bir qadam Rossiyani o‘zi boshlagan urushni tugatish zarurati anglashga yaqinlashtiradi», deb tasdiqladi. Bu mablag‘lar Buyuk Britaniyaning kamida 2030–31-yillargacha har yili Ukrainaga 3 mlrd funt harbiy yordam ko‘rsatish majburiyatidan tashqaridagi mablag‘lar hisoblanadi.

Rasm manbasi, Press Association