Asosiy ma’lumotlar
- Byudjet 98 ta chorani o‘z ichiga oladi — Reyxel Rivz byudjetlaridan ko‘proq, biroq ularning deyarli barchasi moliyaviy ta’siri jihatidan kichik
- Millionlab xonadon uchun energiya hisob-kitoblariga £100lik yordam va Council Tax A–D guruhlaridagi xonadonlarga ko‘mak e’lon qilindi
- OBR: iqtisodiy va moliyaviy ahvol «juda murakkab bo‘lib qolmoqda», prognoz noaniq
Ehtiyotkor byudjet — kichik choralar soni bo‘yicha rekord bilan
Buyuk Britaniya kansleri Jon Xili chorshanba kuni o‘zining birinchi byudjetini taqdim etdi. BBC siyosiy muharriri Kris Meyson uni «kichik choralar flotiliyasi» deb ta’rifladi: 150 sahifali «Qizil kitob»da 98 ta chora sanab o‘tilgan — bu odatdagidan sezilarli darajada ko‘p va uning oldingisi Reyxel Rivz byudjetlaridan ham ko‘p, — biroq ularning deyarli barchasi g‘azina uchun kichik ta’sirga ega. Byudjetning o‘zi ham soliqlar va xarajatlar hajmi bo‘yicha so‘nggi yillardagi ko‘plab byudjetlardan ko‘ra kamtarona.
Soliqlar oshirilishi kimga tegishli
Leyboristlar daromad solig‘i, ijtimoiy sug‘urta (National Insurance) va QQS — asosiy daromad manbalarini oshirmaslikka va’da bergani uchun, hukumat mablag‘ni boshqa joylardan izlashga majbur bo‘ldi. Omonatchilar, ijaraga beruvchilar va banklar uchun soliqlar oshirildi. Meyson bunday yondashuvning siyosiy xavfini ta’kidlaydi: u ochiq ovoz bilan javob berishi mumkin bo‘lgan aniq guruhlarga tegadi — misol sifatida u Rivz davrida meros solig‘iga kiritilgan o‘zgarishlardan g‘azablangan fermerlarni eslaydi.
Ko‘mak choralari va munosabat
Xili millionlab xonadonlar uchun elektr energiyasi hisob-kitoblariga £100lik to‘lov ko‘rinishida yordam va banklarga soliqlar oshirilishini e’lon qildi. BBC ma’lumotiga ko‘ra, bu ko‘mak Council Tax solig‘ining A dan D gacha bo‘lgan guruhlaridagi barcha xonadonlarga tegishli — More in Common tahlil markazi (think tank) vakili Lyuk Trilning fikricha, bu kanslerga choralarni faqat nafaqa oluvchilarga qaratilgandek «tuzoq»dan qochish imkonini bergan. Trilningcha, byudjetning «yumshoq populistik ohangi» — banklar, ijaraga beruvchilar, qimor kompaniyalari va veyp do‘konlarini soliqqa tortish, ayni paytda turmush darajasi uchun yordam, kichik biznesga imtiyozlar va davlat pensiyasiga soliq qo‘ymaslik — «ehtimol, jamoatchilikda ijobiy javob topadi». Muxolifat byudjetni turli pozitsiyalardan «haddan tashqari nozik» deb tanqid qilmoqda; hukumat esa bu faqat shakllanayotgan umumiy manzaraning bir qismi ekanini, unga yoshlar bandligi rejasi va Rojdestvogacha bo‘lgan nafaqalarni qisqartirish ham kirishini aytmoqda.
Fon va noaniqlik
Byudjet mas’uliyati boshqarmasi (OBR) e’lon qilingan iqtisodiy va moliyaviy prognozida shunday deydi: «Buyuk Britaniyaning iqtisodiy va moliyaviy ahvoli juda murakkab bo‘lib qolmoqda», shu yilga tegishli, Yaqin Sharqdagi mojaro bilan bog‘liq «keyingi salbiy voqealarni» qayd etib, sezilarli darajada yaxshi yoki yomon stsenariy ehtimollarini taxminan teng deb baholaydi. Shu bilan birga, «Qizil kitob» iqtisodiyot «bardoshlilik belgilarini ko‘rsatmoqda» deb ta’kidlaydi, biroq davlat qarzi, soliq yuklamasi, inflyatsiya va stavkalar yuqori yoki o‘sib bormoqda. Meysonning baholashicha, kansler harakat qilish imkoniyatlari cheklangan edi: har qanday chora, hatto qimmat chora ham «qorong‘i vaziyatni biroz kamroq yomon» qilishi mumkin, xolos — odamlarning farovonligini yaxshilay olmaydi.
Rasm manbasi, Getty Images Kansler Jon Xili byudjetini chorshanba kuni e’lon qildi
