Britaniya kansleri Jon Xili keyingi saylovlargaça nafaqa xarajatlarini qisqartirişga va‘da berdi

Byudjet tanqitidan keyin berilgan va'da

Buyuk Britaniya kansleri Jon Xili keyingi umumiy saylovlargaça «nafaqa xarajatlarining qisqarişi» bölişiga va‘da berdi. Uşbu bayonot muxolifat vakillari uning birinçi byudjetini ijtimoiy ta’minot tizimi islohoti böyiça tafsilotlar yetişmasligi uçun tanqid qilganidan söng örtaga çiqdi. Xili hozirgi tizimni «barqaror emas» deb atadi va «nafaqalarning tobora ösib borayotgan hisob-fakturasi Britaniya uçun yaxşi emas va taraqqiyotparvarlik emas» dedi, şu bilan birga «qöpol qisqartmalar»ni istisno qildi. Batafsil ma’lumotlar kelgusi oy ikki yirik şarh naşr etilgandan keyin kutilmoqda, deb xabar beradi BBC News.

OBR prognozi böyiça muammoning qamrovi

Joriy yilda ijtimoiy ta’minot xarajatlari £19 milliardga — £353 milliardgaça ösişi prognoz qilinmoqda. Office for Budget Responsibility (OBR) nazorat organi 2031/32-moliya yiliga qadar xarajatlarning asosan soğliq bilan boğliq nafaqalar va pensiyaçi tölovlari hisobiga £431 milliardgaça ösişini kutmoqda. Hukumat allaqaçon 2030-yildan boşlab amaldagi «uç qavatli qulf» (triple lock) davlat pensiyasini isloh qilişga va‘da bergan, nafaqalar tizimi böyiça qöşimça takliflar esa yaqin oylarda kutilmoqda.

Şarhlardan keyin nima böladi

Xili deputatlarga nogironlik nafaqalari böyiça şarh — vazir Stiven Timms bilan birgalikda boşqariladigan şarh hamda öqiş, iş yoki öqitişda bölmagan yoşlar (NEET) böyiça, sobiq vazir Alan Milbern boşçiligida olib boriladigan şarh noyabr oyida e’lon qilinişini ma’lum qildi. Söngra hukumat, kutilganiça, yil oxirigaça javob beradi va takliflar bilan dasturiy hujjatni naşr etadi, kelgusi yilda esa qonunçilikni taqdim etadi. Kansler iş va öqişdan taşqarida qolgan deyarli million yoşga yordam berişni «axloqiy burç» deb atadi va bu «uzoq muddatda nafaqalar hisobini kamaytirişga» yordam berişini qöşdi.

Muxolifat va mutaxassislarning munosabati

Konservatorlar yetakçisi Kemi Badenok nafaqalar hisobi «bu hukumat farovonlikni birinçi öringa qöygani uçun önlab milliard funtga ösib bormoqda» deb bayonot berdi va mamlakatni «haddan taşqari xarajat qilingan, haddan taşqari band qilingan, haddan taşqari soliq solingan hamda nazoratdan çiqqan farovonlik tizimiga çökkan» deb atadi. Reform UK byudjet «şişib borayotgan» nafaqalar hisobi muammosini hal qilmaganini bildirdi. Liberal demokratlar yetakçisi Ed Devi islohot «töğri bajarilişi kerak» — bandlik va qöllab-quvvatlaş orqali — deb ta’kidladi. Moliya tadqiqotlari instituti direktori Xelen Miller hukumat hali «köp qiyin qarorlar»ni, jumladan nogironlik nafaqalari va yoşlarni qöllab-quvvatlaşni qabul qilişi kerakligini qayd etdi. Konservatorlardan bölgan sobiq kansler Jeremi Xant Xili «qiyin qarorlarni keçiktirib, siyosiy kapitalni qöldan boy berdi» va «bir yildan keyin bu qarorlar yanada qiyinlaşadi» dedi.

Byudjetdagi energetika çoralari

Byudjetda aniq e’lonlar qilingan yönalişlardan biri energiya narxlari böldi. Millionlab xonadonlar ösib borayotgan tölovlarni yengillaştiriş uçun banklar foydasiga soliq hisobidan moliyalaştiriladigan bir martalik £100 tölovini oladi. Uşbu tölov Angliyada munitsipal soliq guruhlari A–D da yaşovçilarga möljallangan; Uels bu çorani takrorlaşga va‘da berdi, Şotlandiya hukumati esa uni «nusxalaş»ni rejalaştirmoqda. Angliya, Şotlandiya va Uelsda gaz uçun qat’iy tölovlar (standing çarges) 2027-yilda «yoki imkon qadar tezroq» bekor qilinadi, bu yiğimlar energiya birlik narxiga ötkaziladi, bu esa gazning yirik iste’molçilari uçun tölovlarning ösişini anglatadi. £100 yetmasligi mumkinligi haqidagi savolga — çunki prognozlar yanvar oyidan boşlab tölovlarning ança katta yillik ösişini körsatmoqda, Xili tölovlar «Yaqin Şarqdagi uruş keltirgan barça narx bosimlarini bartaraf eta olmaydi» deb javob berdi.