Asosiy ma’lumotlar
- 2021–2025 yillarda elektr stansiyalarning örnatilgan quvvati 16,49 dan 24,74 GVt gaça (+50%) ösdi, yetkazib beriş hajmi 16,3% ga oşdi
- Faqat 2026 yilning iyun–iyul oylarida tarmoqlarda qariyb 4000 marta avariya röy berdi, elektr energiyasi yöqotişlari 17,2% ga yetdi
- Markaziy bank işonçli elektr ta’minotini 2027 yilning ikkinçi yarmida inflyatsiyani 5% gaça pasaytiriş omili sifatida körib çiqmoqda
Quvvatlar ösmoqda, tarmoqlar orqada qolmoqda
Özbekistonda elektr stansiyalarining örnatilgan quvvati 2021–2025 yillarda 50% ga oşdi — 16,49 dan 24,74 GVt gaça, elektr energiyasini yetkazib beriş hajmi esa 16,3% ga ösib, 74,95 milliard kVt·soatdan 87,18 milliard kVt·soatga yetdi. Bu ma’lumotlar Markaziy bankning 2027–2029 yillarga möljallangan pul-kredit siyosatining asosiy yönalişlari kontseptual loyihasida keltirilgan. Ösiş yangi energetika obyektlarining foydalanişga topşirilişi va qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanişni kengaytiriş hisobiga ta’minlangan.
Avariyalar va yöqotişlar
Biroq regulyatorning baholaşiça, tarmoqlarning eskirişi, texnologik yöqotişlar va çeklangan ötkaziş quvvati yetarli generatsiya quvvatlari mavjud bölgan holda ham işlab çiqarilgan energiyani iste’molçilarga yetkazişga xalaqit bermoqda. Muammoning qamrovini rasmiy ma’lumotlar körsatadi: faqat 2026 yilning iyun–iyul oylarida elektr tarmoqlarida qariyb 4000 marta avariya röy berdi, bir qança tumanlarda aholi va tadbirkorlar 8–10 soatgaça elektr siz qoldi. Tarmoqlardagi elektr energiyasi yöqotişlari 17,2% ni taşkil etdi, yarim yil içida ularning hajmi 4,8 milliard kVt·soatga yetdi. Prezident bilan uçraşuvda şuningdek, infratuzilmani rejalaştirişda iste’mol ösişi va tarmoqlarga yuklama öz vaqtida hisobga olinmagani qayd etilgan edi.
Bu inflyatsiya uçun nima uçun muhim
Markaziy bank işonçli elektr ta’minotini inflyatsiyaning barqaror pasayişining omillaridan biri sifatida körib çiqmoqda. Elektr uzilişlari işlab çiqarişning töxtaşiga, zaxira energiya manbalariga qöşimça xarajatlarga va mahsulot tannarxining ösişiga olib keladi, bu esa narxlarga bosim yaratadi. Regulyatorning bazaviy prognoziga köra, inflyatsiya 2027 yilning ikkinçi yarmida 5% gaça pasayişi kerak. Şu bilan birga, hujjatda takrorlanuvçan elektr uzilişlari va tariflarning ösişi qat’iy pul-kredit siyosatini, demak yuqori foiz stavkalarini ham uzoqroq saqlaşni talab qilişi mumkinligi ogohlantirilgan. Markaziy bank şuningdek qayd etadi: tariflarni iqtisodiy jihatdan asoslangan darajaga yaqinlaştiriş tarmoqni modernizatsiya qiliş uçun moliyaviy bazani yaratadi, biroq ularni xizmat sifati yaxşilanişi va yöqotişlar kamayişi bilan bir vaqtda oşiriş lozim.
Tarmoqlarni modernizatsiya qiliş: qança turadi
Eskiriş muammosi Jahon banki baholari bilan ham tasdiqlanadi: taqsimlaş tarmoqlari obyektlarining yarmidan köpi 30 yildan ortiq foydalanilmoqda, 2024 yilda texnik yöqotişlar deyarli 13% ga yetgan. Bank hisob-kitoblariga köra, 2030 yilgaça taqsimlaş tarmoqlarini modernizatsiya qiliş va kengaytiriş qariyb 3 milliard dollar talab qiladi. 2025 yilning may oyida bank 100 million dollarlik imtiyozli kreditni tasdiqladi, yana 50 millionni «Hududiy elektr tarmoqlari» kompaniyasi ajratişi kerak: 150 million dollarlik dastur doirasida beş yil içida 6000 km past kuçlanişli tarmoqlar qurilişi va modernizatsiya qilinişi, 1200 transformator örnatilişi yoki almaştirilişi, 150 ming aqlli hisoblagiç ulanişi rejalaştirilgan. 2026 yilning oktyabr oyida yana bir 371 million dollarlik loyihani moliyalaştiriş e’lon qilindi — butun mamlakat böylab 60 ta asosiy podstansiyani modernizatsiya qiliş va raqamlaştiriş (Osiyo taraqqiyot bankidan 200 million dollar, Jahon bankidan 100 million, Özbekistondan 71 million). Kutilişiça, podstansiyalarni yangilaş 2031 yilgaça ulardagi yöqotişlarni yiliga 20 ming MVt·soatga kamaytiradi va qayta tiklanadigan energetikaga qöşimça 3,3 GVt ulaş imkonini beradi.
Tarmoqlar böyiça vazifalar
2026 yilning 23 fevralidagi yiğilişda prezident Şavkat Mirziyoyev qöşimça magistral liniyalar qurilmasa, elektr stansiyalarining imkoniyatlari tarmoqlarning ötkaziş quvvatidan oşib ketişi mumkinligini qayd etgan edi; öşa paytda 2025 yilda tarmoqlarni rivojlantirişga ajratilgan mablağlarning yetarli darajada tez özlaştirilmasligi konstatatsiya qilingan edi. Közda tutilgan çora-tadbirlar doirasida umumiy uzunligi 602 km bölgan uçta yuqori kuçlanişli liniya qurilişi, Toşkentda esa 75 km yuqori kuçlanişli tarmoqlar va beşta podstansiya qurilişi, 69 km tarmoq va 18 ta podstansiya modernizatsiya qilinişi, 638 km past kuçlanişli tarmoq va 161 transformator podstansiyasi yangilanişi nazarda tutilgan. Ilgari sönggi ön yil içida elektr va gaz tarmoqlari, podstansiyalar va transformatorlarni modernizatsiya qilişga jami 30 trillion söm yönaltirilgani xabar qilingan edi.

