YI va Buyuk Britaniya öz karbonat bozorlarini boğlaşga tayyorlanmoqda

Ikki karbonat tölovini bekor qiladigan bitim

Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya özlarining çiqindi kvotalari savdo tizimlarini (ETS) boğlaş böyiça muzokaralar yakunlanganini e'lon qilişga tayyorlanmoqda. Euronews örganib çiqqan hujjat loyihasiga köra, bu bayon 20-noyabr kuni Bryusselda bölib ötadigan YI—Buyuk Britaniya sammitida qilinişi rejalaştirilgan; hujjat e'lon qilinişidan oldin ham özgarişi mumkin. Boğlaş Yevropa va Britaniya karbonat kvotalarini özaro tan oliş, şuningdek, YI va Buyuk Britaniyadan kelgan tovarlarni tegişli çegara karbonat mexanizmlaridan (CBAM) ozod qilişni anglatadi — bu içki qonunlar va tartib-qoidalarga rioya qiliş şarti bilan amalga oşiriladi, tomonlar esa ularni «keçikişsiz» işga tuşirişni rejalaştirmoqda.

Sanoat uçun nima özgaradi

Bitimning amaliy ma'nosi — ikki karbonat yukini bartaraf etişdir. YI çegara mexanizmi 2026-yil yanvarida işga tuşdi, Buyuk Britaniya esa öziniki 2027-yil yanvarida joriy etişni rejalaştirmoqda. Ikki bozorning rasmiy boğlanişi bölmasa, işlab çiqaruvçilar içki çiqindi narxlaş tizimlarida allaqaçon işlayotgan bölsa-da, La-Manş orqali eksport qilişda qöşimça karbonat xarajatlarini öz zimmasiga olişi mumkin edi. YI va Buyuk Britaniya amaldorlarining bir qismi fikriça, energiya talab qiladigan tarmoqlar — pölat, alyuminiy, sement va öğit işlab çiqariş — qöşimça tölovlardan qoçişi mumkin, bu ularning raqobatbardoşligini himoya qiladi va ikki bozor örtasidagi savdoga ma'muriy yukni kamaytiradi.

Tanqid: Britaniyada karbonat narxlari oşişi mumkin

Bu taklifning qarşi çiquvçilari ham bor. Britaniya deputati Devid Tafnell Euronews'ga mamlakat sanoati «tanqidiy bosqiçda» ekanini va boğlaş «Britaniya karbonat narxlarini yanada yuqoriga, YI darajalariga kötariş bilan tahdid qilayotganini» aytgan. Uning sözlariga köra, Buyuk Britaniya YIga qaraganda sanatga kamroq bepul kvota ajratadi, natijada britaniyalik işlab çiqaruvçilar Yevropa raqobatçilariga qaraganda yuqori xarajatlarga duç kelişi mumkin. «Agar Buyuk Britaniyada karbonat xarajatlari raqobatçi yurisdiksiyadagidan tezroq ösadigan bölsa, işlab çiqariş, investitsiyalar va bandlik çetga ketadi, global çiqindilar esa özgarmaydi», — deb yozadi Euronews uning sözlarini. Şu bilan birga, analitiklar birlaşgan kvota bozori kvotalarning mavjudligini yaxşilaşi va savdoni soddalaştirişi mumkinligini, biroq çuqurroq integratsiya tartibga soliş majburiyatlarini ham olib kelişini qayd etmoqda — bu mamlakatda siyosiy jihatdan sezgir masala, çunki Brexit qisman YI qoidalaridan qutuliş istagi bilan boğliq edi.

London uçun şart: YI talablariga muvofiqlaştiriş

Ikki bozor qoidalari va tarmoqlarni qamrab olişi bilan farq qiladi, jumladan transport va binolarga yondaşuv ham farq qiladi. Agar boğlaş amalga oşsa, Buyuk Britaniya öz karbonat narxlaşini YI talablariga yetarliça yaqin uşlab turişi kerak böladi. Alohida masala — Yevropa ETS'ning ikkinçi iteratsiyasi (ETS2) bölib, u 2029-yildan boşlab neft va gaz operatorlarini binolarni isitiş va avtotransport yoqilğisi bilan boğliq çiqindilar uçun tölaşga majburlaydi; Euronews ma'lumotiga köra, bu çorra ilgari 2028-yilga surilgan edi va yangi karbonat soliği ehtimol iste'molçilar hisobiga yuklanişi sababli jamoatçilik tanqidiga sabab bölgan edi. Bryussel uçun boğlaş — karbonat narxlaşni blok çegaralaridan taşqariga yoyiş va bozorni çiqindilarning oqib ketişidan himoya qiliş vositasi, London uçun esa savdo xarajatlarini kamaytiriş va YI tartibga soliş tuzilmalariga rasmiy qaytmasdan Yevropa bozoriga kirişni saqlab qoliş vositasidir. Messina Group Megapoll'ning oktabrdagi söroviga köra, britaniyaliklarning 49 foizi YIga qaytişni qöllab-quvvatlagan, 28,5 foizi esa qarşi bölgan.