Yevropa karbon soliği COP31 oldidan ortib borayotgan qarşilikka duç kelmoqda

Hindiston COP31 sammitida CBAM böyiça qarşilikka tayyorlanmoqda

Hindiston Turkiyaning Antaliya şahrida 9-noyabrda oçiladigan va Turkiya bilan Avstraliya raisligida ötadigan COP31 iqlim sammiti oldidan Yevropa karbon çegara soliğiga qarşi kuraşni kuçaytirdi. Bu haqda Euronews yozadi. Hindiston atrof-muhit vaziri Bhupender Yadav mahalliy ommaviy axborot vositalariga Nyu-Deli CBAM kabi «bir tomonlama savdo tösiqlariga» qarşi öz sanoat manfaatlarini himoya qilişga tayyor ekanini aytdi. «Hindiston manfaatlarini himoya qiliş haqida gap ketganda, biz buni eng qat'iy tarzda aytamiz», — naşr uning sözlarini şunday keltiradi.

CBAM nima va nega bahslarga sabab bölmoqda

CBAM mexanizmi 2026-yilning yanvarida işga tuşdi va alyuminiy, sement, öğitlar, vodorod, temir hamda pölat importini qamrab oladi; amalda operatorlarni işlab çiqariş bilan boğliq CO2 çiqindilari uçun tölaşga majbur qiladi. Bryusselning ta'kidlaşiça, bu soliq yumşoq iqlim qoidalarida işlab çiqarilgan import Yevropa işlab çiqaruvçilarini siqib çiqarişiga yöl qöymaydi. Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar esa aksinça, uni ularning tarmoqlariga zarba beradigan va rivojlanişni çeklaydigan adolatsiz bir tomonlama çora deb ataydi: xorijiy öyinçilar çiqindilar uçun tölamaydi, lekin monitoring va hisobot yuritişga majbur bölib, buni haddan taşqari yuk deb hisoblaydi. Mexanizm işga tuşgandan köp ötmay bir neça Yevropa Ittifoqi davlati öğitlar uçun vaqtinçalik imtiyozlar söradi, narxlarning oşişi va oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid xavotiridan, biroq Yevropa Komissiyasi bu sörovni qanoatlantirmadi, Euronewsning imtiyoz sörovi va Komissiyaning keyingi rad etişi haqidagi hujjatlaridan ma'lum böldi.

Hindiston savdo vaziri «falokat» haqida ogohlantiradi

CBAMning iqtisodiy oqibatlarini yaqinda Hindiston savdo vaziri Piyuş Goyal Berlin global dialogida tanqid qildi. «Agar siz özingizga qarşi CBAM joriy qilsangiz, öz mamlakatingizga pölatga 50 foizlik import boji kiritasiz — bu falokatga taklifnomadir. Hayot xarajatlari oşadi, odamlar norozi böladi, sanoatingiz narx böyiça raqobatbardoşlikni yöqotadi», — deb iqtibos keltiradi Euronews.

Soliqning kengayişi va butun dunyo böylab ortib borayotgan qarşilik

Muddatlar vaziyatni keskinlaştirmoqda: Bryussel CBAMni kir yuviş maşinalari va avtomobil ehtiyot qismlari kabi yangi tovarlarga tarqatiş, şuningdek, soliqni çetlab ötişga qarşi qoidalarni qat'iylaştiriş böyiça muzokaralar olib bormoqda. Yevropa Kengaşi bilan Yevroparlament örtasidagi siyosiy muzokaralarning keyingi bosqiçi 20-noyabrga belgilangan. Mexanizmga qarşilik Hindistondan taşqarida ham kuçaymoqda: Kanada energiya hamkorligini çuqurlaştiriş fonida CBAMdan çiqariliş böyiça YI bilan kelişib olişga harakat qilmoqda, AQŞ soliq amerika kompaniyalariga zarar yetkazmasligini baholamoqda, Rossiya esa CBAMni Jahon savdo taşkilotida qarşi çiqmoqda. 3-noyabr kuni Rossiya va Xitoy COP31da bir tomonlama savdo tösiqlariga qarşi kuçlarini birlaştirişini e'lon qildi. Buyuk Britaniya, aksinça, integratsiya yölini tanladi: u kvotalar savdosi tizimini Yevropa ETS bilan boğlaş böyiça muzokaralar olib bormoqda, bu, Ğaznaçilik moliya kotibi lord Livermorening sözlariga köra, özaro CBAM imtiyozlari uçun şaroit yaratadi.

Sammit oldidan Bryusselning zaiflaşgan mavqei

YI içidan ham bosim ostida: metan böyiça qoidalarni bajarişdagi keçikişlar, 2035-yildan boşlab yangi dizel va benzinli avtomobillarga taqiqni qayta körib çiqiş va ETS atrofidagi bahslar, Euronews bahosiga köra, ilgari Yevropa yaşil kelişuvi deb atalgan narsadan orqaga çekinişni aks ettiradi. Bu Bryusselning COP31dagi muzokara mavqeini zaiflaştiradi, u yerda u elektrifikatsiya va qazib olinadigan yoqilğidan voz keçiş böyiça — iqlim Santa-Marta sammitidaqöllab-quvvatlangan qaror — yutuqlarga erişmoqçi. Climate Action Network Europe ekologik taşkiloti YI öz iqlim siyosatini zaiflaştirib, dunyodan qazib olinadigan yoqilğidan voz keçişni talab qilolmaydi, deb hisoblaydi. «YI qolgan dunyodan natijalar söray olmaydi, öz uyida iqlim harakatlarini zaiflaştirib yoki moliyalaştiriş böyiça yetarli bermay turib. Antaliyadagi yetakçilik ikkalasini ham qiliş demakdir», — dedi taşkilotning iqlim yönalişi rahbari Sven Harmeling.