Demokratlar AQŞ örtaça saylovlarida ğalaba qozondi: bu Trampning iqtisodiyoti va siyosati uçun nimani anglatadi

Saylovning asosiy mavzusi iqtisodiyot böldi

AQŞdagi örtaça saylovlar natijasiga köra Demokratik partiya kutilmaganda işonçli ğalaba qozonib, ham Senatda, ham Vakillar palatasida köpçilik örinni egalladi. Millionlab saylovçilar uçun hal qiluvçi masala iqtisodiyot böldi — u barça boşqa mavzulardan oldinga ötdi, deb yozadi Deutsçe Welle. Şu bilan birga, respublikaçi prezident Donald Tramp yana ikki yil lavozimida qoladi, şuning uçun saylov natijasi kurs almaşinuvini emas, balki hokimiyatning bölinişini anglatadi.

Vaşingtondagi qotib qoliş va tariflarga bosim

Boşlanğiç pasayişdan keyin bozorlarning reaksiyasi ijobiy böldi: jahon aksiyalari ösdi, çunki investorlar demokratlarning ğalabasida köproq barqarorlikni kördi. Biroq tahlilçilar darhol özgarişlar bölmaydi, degan fikrga kelmoqda. Capital Economics vakili Stiven Braun demokratlarda Senatda «filibuster» köpçiligi yöqligini, Trampda esa veto huquqi saqlanib qolganini qayd etadi; prezidentning özi esa «Veto janob»ga aylanib, ularning har qanday qonun loyihalarini töʻsib qöyişini allaqaçon aytgan. Peterson Institute vakili Yakob Funk Kirkegor «töliq yuz foizli qotib qolişning ikki yili» bölişini başorat qilmoqda.

Tariflar: norozilik bor, dastaklar kam

Tarif siyosati — Trampning ikkinçi muddatining vizit kartoçkasi — demokratlar ğalabasining turtki vositalaridan biriga aylandi. Pew Researç Center tomonidan oktyabr boşida ötkazilgan sörovğa köra, amerikaliklarning 56 foizi tariflar asosan mamlakatga zarar keltirişini, faqat 20 foizi esa foyda keltirişini hisoblaydi. Bu ayniqsa eksport va Kanada bilan savdoga böğliq ştatlarda — Texas, Miçigan, Ayova va Illinoysda yaqqol namoyon böldi, çunki boşqa davlatlarning javob tariflari allaqaçon mahalliy tarmoqlarga zarba bergan.

Kongress nimaga qodir, nimaga emas

Rasmiy jihatdan Konstitutsiya tariflarni belgilaş huquqini Kongressga beradi, ammo sönggi yillarda qabul qilingan qonunlar prezidentga milliy xavfsizlik yoki iqtisodiy favqulodde ğolatga asoslanib tariflarni joriy etiş imkonini bergan — Tramp bu mexanizmlardan allaqaçon foydalanmoqda va ayrim sud qarorlariga qaramay, buni davom ettirmoqda. Demokratlar uni amaldagi bojlarni bekor qilişga majburlaşi dargumon: Hinriç Foundation vakili Debora Elms saylovlardan oldin aytganidek, «Tramp yumşoqroq bölmaydi». Lekin yangi Kongress sud orqali tarif uruşining yanada kuçayişiga töʻsqinlik qilişi mumkin.

Eron, neft va maʼlumotlar markazlari

Kirkegor fikriça, respublikaçilar mağlubiyatining kattaligi Trampni ehtiyotkorroq qilişi mumkin — Kanada bilan savdo uruşidan Eronga qadar. Prezidentning özi saylovlardan keyin demokratlar bilan «hamkorlik qilişga tayyor»ini aytdi, ovoz berişdan oldin esa Financial Times naşriga Erondagi uruşni kuçaytirişga örgamaydiganini bildirgan. Eron bilan bitim qimmatlaşgan energiya taşuvçilarni arzonlaştirardi — bu saylovoldi muammolarining asosiylaridan biri edi; Deutsçe Bank tahlilçisi Jorj Saravelos bozor allaqaçon Yaqin Şarq orqali neft oqimlarining tiklanişini hisobga olib qayta qurilayotganini qayd etadi.

Sunʼiy intellekt bumiga xavflar va mumkin bölgan tergovlar

Saylovlarning yana bir kutilmagan natijasi — sunʼiy intellektning asosiy infratuzilmasi bölgan maʼlumotlar markazlariga qarşi norozilik: ular böyiça aholi köpçiligining noroziligi köplab demokratik nomzodlarning ğalabasiga yordam berdi. Kirkegor fikriça, federal tartibga soliş bölsa ham, mahalliy qarşilik yangi obyektlar qurilişini qiyinlaştirib, yirik texnologiya kompaniyalarining baholariga zarba berişi mumkin: «sunʼiy intellektning şiddatli ösiş tarixining siyosiy poydevori siljiyapti». Agar demokratlar 2028-yilgi prezidentlik saylovlarida ğalaba qozonsa, Braun korporatsiyalar va yuqori daromadlarga soliqlarning oşirilişini, şuningdek sunʼiy intellektning joriy etilişini sekinlaştiradigan tartibga solişni istisno qilmaydi. Nihoyat, saylovçilar uçun muhim mavzu korrupsiya böldi: yangi Kongress yuridik tergovlarni va ehtimol yana bir impiçmentni boşlaşi mumkin, bu esa Kirkegor fikriça, Trampni siyosiy omon qoliş uçun iqtisodiy masalalar böyiça muzokaralarga majbur qilişi mumkin.