Yevropa yetakçilari AQŞ örtaça saylovlarida demokratlarning ğalabasiga har xil munosabat bildirdi

Respublikaçilarning mağlubiyati va reaksiyalar xilma-xilligi

Seşanba kuni bölib ötgan AQŞ örtaça saylovlari natijalariga köra Demokratik partiya Kongressning ikkala palatasi — Senat va Vakillar palatasi nazoratini qöliga oldi. Bu prezident Donald Tramp va Respublikaçilar partiyasi uçun yirik mağlubiyat böldi. Anadolu agentligitasvirlagan Yevropa yetakçilarining reaksiyalari ikkiga bölindi: siyosatçilarning bir qismi natijada siyosiy özgarişlar signalini kördi, boşqalari esa Vaşington bilan munosabatlar özgarmasligini ta'kidladi. NATO, Ukrainaga yordam, savdo siyosati va Amerika hokimiyatidagi töxtab qoliş (paraliç) istiqbollari muhokama qilindi.

Tabriklar va kurs özgarişi umidlari

Polşa boş vaziri Donald Tusk demokratlarning ğalabasini Amerika demokratiyasining muvaffaqiyati deb atadi: «Bugun Amerikada demokratiya ğalaba qozondi. Men demokratiyani yaxşi köraman, bu ajoyib narsa», — dedi va saylov natijasi Polşa mintaqasidagi barqarorlikka hissa qöşişiga umid bildirdi. U, şuningdek, Trampga veto huquqidan boşqaruv usuli sifatida foydalanmaslikni maslahat berdi. Ispaniya boş vaziri Pedro Sançes natijani Tramp siyosatiga, şuningdek, xalqaro öng kuçlarga qaraganda kengroq zarba sifatida baholadi; amerikalik saylovçilar «odamlarni qaşşoqlantiruvçi siyosatni», şuningdek, nafrat, seksizm, iqlim özgarişini inkor etiş va elitalarning imtiyozlarini rad etganini aytdi; uning fikriça, Ispaniyada ham şunga öxşaş siljiş mumkin. Ispaniya taşqi işlar vaziri Xose Manuel Albares natija ispan sotsialistlari uçun ham ijobiy siyosiy oqibatlarga ega bölişi mumkinligini qöşdi. Norvegiya boş vaziri Yonas Gar Stere natijalarni saylovçilarning kursni özgartiriş istagini bildiruvçi kuçli signal deb atadi va AQŞda Norvegiyaga yaqinroq bölgan pozitsiyalar — xususan iqlim, atrof-muhitni muhofaza qiliş, taşqi siyosat va rivojlaniş yordami masalalarida — kuçayayotganini qayd etdi.

Ehtiyotkorlik va falok (paraliç) ogohlantirişlari

Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius demokratlarni «tarixiy ğalaba» bilan tabrikladi, ammo Yevropa öz xavfsizligi uçun kattaroq mas'uliyatni öz zimmasiga olişda davom etişi kerakligini, NATO esa transatlantik xarakterini saqlab qoliş uçun «yanada yevropalikroq» bölişi kerakligini ta'kidladi. Fransiya iqtisod vaziri Rolan Leskyur demokratlarning muvaffaqiyatini «şubhasiz» deb atadi, ammo Tramp taşqi siyosatda katta vakolatlarni saqlab qolişini va yo kursni — xususan benzin narxlari böyiça — tuzatişini, yo avvalgi çiziqni davom ettirişini ogohlantirdi. Çexiya boş vaziri Andrej Babiş demokratlarning ğalabasini kutilgan, ammo juda yirik deb atagani holda, Tramp prezidentligi tugaguniga qadar Vaşingtonda impiçmentlar va vetolar bilan siyosiy falok (paraliç) mumkinligi haqida ogohlantirdi; şu bilan birga u Tramp Ukrainadagi uruşni tugatiş va Ormuz böğözi atrofidagi inqirozni hal qiliş böyiça sa'y-harakatlarni davom ettirişiga umid bildirdi. Belgiya mudofaa vaziri Teo Franken ham prezident va Kongress örtasida çöziladigan töqtalişni başorat qildi va Yevropa nuqtai nazaridan avvalo AQŞ savdo siyosati, Ukrainaga yordam va NATO böyiça Vaşington pozitsiyasini kuzatib borişini aytdi.

«Munosabatlar özgarmaydi» va avtonomiyaga hisoblaş

Yevropa vakillarining bir qismi ikki tomonlama aloqalarning uzluksizligini ta'kidladi. Italiya boş vazir örinbosari va Taşqi işlar vaziri Antonio Tajani saylov natijalari Rim va Vaşington örtasidagi munosabatlarni özgartirmasligini bildirdi: «Biz har doim amerikalik xalqning irodasini hurmat qilamiz», — deb Italiya demokratik ham, respublikaçil ham ma'muriyatlar bilan işlaganini qayd etdi. Britaniya söğliqni saqlaş vaziri James Frit natijalarni AQŞ içki siyosatidagi «seysmik siljiş» deb atadi, ammo London va Vaşington örtasidagi munosabatlar özgarmasligini bildirdi. Gretsiya hukumati rasmiy vakili Pavlos Marinakis «grek-amerika munosabatlari mustahkam qoladi», yirik ikki tomonlama loyihalar va kelişuvlar zarar körmaydi, dedi. Yevropa parlamenti vitse-prezidenti Kristel Sçaldemose demokratlarning ğalabasi Ukraina, «yaşil ötiş» va xalqaro hamkorlikka foyda keltirişi mumkinligi haqida ehtiyotkor optimizm bildirdi, ammo Yevropa Ittifoqi Amerika içki siyosatidagi özgarişlarga tayanib qolmasdan strategik avtonomiyani mustahkamlaşda davom etişga çaqirdi.

Baholaşdagi farqlar ortida nima bor

Bayonotlarni taqqoslaş şuni kö‘rsatadiki, farqlar demokratlarning ğalabasining özida emas, balki uning oqibatlariga tegişli. Liderlarning bir qismi — avvalo Tusk, Sançes va Stere — natijani siyosiy signal va öz pozitsiyalari tomoniga bölişi mumkin bölgan siljiş sifatida talqin qilmoqda, Tajani, Frit va Marinakis esa ikki tomonlama munosabatlarning özgarmasligini oldindan qayd etmoqda, Pistarius va Şaldemose esa natijalarga bergan bahosidan qat’i nazar, Yevropani Amerika içki siyosatiga boğliq bölmaslikka çaqirmoqda. Babiş va Frankening Vaşinqtondagi falokat haqidagi ogohlantirişlari amaliy doirani belgilab beradi: Trampning prezidentligi tugaguniga qadar Yevropa uçun muhim bölgan asosiy masalalar — savdo, Ukraina va NATO — prezident va Kongress örtasidagi qarama-qarşilik şaroitida hal qilinişi mumkin. Alohida e’tiborga loyiq jihat — Germaniya AdG partiyasi hamraisi Alisa Vaydelning reaksiyasi bölib, u Anadolu ma’lumotlariga kö‘ra, respublikaçilarning mağlubiyatini, jumladan, Trampning interventsionçi taşqi siyosatdan qoçiş haqidagi va’dasini bajarmagani bilan ham boğlagan.