Demokratlar AQŞ oraliq saylovlarida ğalaba qozondi: respublikaçilar mağlubiyatining beşta sababi

Respublikaçilar Kongressni yöqotdi

Demokratik partiya Qöşma Ştatlardagi oraliq saylovlarda ğalaba qozonib, Kongress nazoratini qölga oldi. Amaldagi prezident partiyasi odatda bunday saylovlarda mağlubiyatga uçrasa-da, respublikaçilar mağlubiyatining kölami Oq uyda Donald Trampning ikki yillik hukmronligidan qat'iyan voz keçiş sifatida talqin etilmoqda — bu bahoni BBC News respublikaçilarning yengilişiga olib kelgan beşta sabab tahlilida keltiradi.

Narxlar va Eronga qarşi uruş

Birinçi sabab — hayot darajasi xarajatlarining keskin ösişi. Hukumat ma'lumotlariga köra, sentyabrgaça bir yil içida narxlar 3,7 foizga oşdi, oktyabr boşida dizel yoqilğisining örtaça çakana narxi sentyabrda qayd etilgan gallon uçun 6,52 dollarlik rekord körsatkiçga yaqin edi. Saylovçilar sörovlari ma'lumotlariga köra, 79 foiz inflyatsiya oxirgi yil içida oilalariga jiddiy yoki örtaça zarar yetkazganini aytgan, 60 foizdan ortiği yuqori narxlar uçun javobgarlikni prezident siyosatiga yuklagan.

Eron omili

Ikkinçi sabab narxlar bilan boğliq — AQŞ va Isroil fevral oyida boşlagan Eronga qarşi uruş. Tehron javoban jahon nefti va suyultirilgan gazining muhim arteriyasi bölgan Ormuz böğozini amalda yopgaç, yoqilği narxlari keskin oşdi va saylovçilar hozirgaça benzin dökonlarida buning hisobini tölab kelmoqda. Uruş maşhur bölmab çiqdi: sörovda qatnaşganlarning 63 foizi Eronga qarşi harbiy harakatlar boşlaş qarori xato deb hisoblagan, 74 foizi esa mazkur mojaro saylovda muhim yoki hal qiluvçi omil deb atagan. Trampning özi saylovdan keyingi ertalab uruş mağlubiyatda rol öynaganini tan oldi, biroq Fox News telekanaliga bergan intervyusida Eronga yadroviy qurol yaratiş imkonini bermaslik uçun aralaşuvdan boşqa yöl yöqligida qat'iy turdi. MAGA tarafdorlari uçun uruş, ustiga-ustak, saylovoldi va'dalariga zid körindi — America First dasturida yangi uruşlar bölmaydi deyilgan edi.

Demokratlarning kuçli nomzodlari

Uçinçi sabab — demokratlarning intizomli kampaniyasi, ular hayot darajasi va tibbiy xizmatning qamrovi ustiga urğu qöydi. Texas va Kanzasda imon haqida gapirgan sobiq öqituvçi Jeyms Talariko va pastor Adam Gamilton ovoz topdi. Janubiy Karolinada sobiq pediatri Enni Endryu arzon tibbiyot dasturi bilan közga taşlanadigan ğalabaga erişdi. Miçiganda sobiq soğliqni saqlaş amaldori Abdul El-Sayed «pulni siyosatdan çiqarib, pulni sizning çöntagingizga qaytariş» şiori bilan ğalaba qozondi, Jorjiya ştatidan senator Jon Ossaff esa kampaniyaning markaziga hayot darajasi va korrupsiyani qöygan holda, Tramp ikki marta ğalaba qozongan ştatda işonç bilan qayta saylandi. Hatto Trampning özi ham demokratlarni maqtadi va Fox News'ga ular «yaxşi iş qildilar»degan edi. Respublikaçilar, masalan, Texasdagi Ken Pakston esa saylovçilar taşvişlariga e'tibor qaratmagan kuçsiz kampaniyalar uçun tanqid qilindi.

Trampning maşhur emasligi va saylovçilarning siljişi

Törtinçi omil — prezidentning özi maşhur emasligi böldi: uning reytingi respublikaçilar orasida ham pasayib bordi va uning şaxsi atrofida qurilgan kampaniya BBC bahosiga köra xavfli bölib çiqdi va körinib turibdi, teskari samara berdi. Vaşingtondagi yakuniy nutqida Tramp köp gaplarni bahsli bölgan Aks ettiruvçi hovuzni rekonstruksiya qilişga bağişladi, sörovlar esa amerikaliklar narxlar ösişiga e'tibor qaratilişini xohlaşayotganini körsatayotgan edi.

Ozçilar orasidagi siljiş

Beşinçi sabab — ikki yil oldingi tendensiyaning aylanişi: öşa paytda ispan tilida sözlaşuvçi va qora tanli saylovçilarning bir qismi respublikaçilarga ötişi Trampning ğalabasiga yordam bergan edi. Endi demokratlar asosan ispan tilida sözlaşuvçi aholi yaşaydigan Texas-Meksika çegarasi böylab joylaşgan Vakillar palatasining uçala okrugida ham ğalaba qozondi. New York Times tahliliga köra, ispan tilida sözlaşuvçilar köpçilikni taşkil etuvçi okruglar 2024-yilgi saylovlarga nisbatan Senat respublikaçi nomzodlariga qarşi 22 foizli punktdan köproq siljigan — boşqa heç qaysi yirik demografik guruhga qaraganda kuçliroq. Bu siljiş immigratsiya siyosatidan norozilik fonida yuz bermoqda: Pew Researç Center ma'lumotlariga köra, amerikaliklarning 56 foizi ICEga salbiy munosabatda. Qora tanlilar köpçilikni taşkil etuvçi okruglar ham demokratlar tomon siljigan; qora tanlilar taxminan 37 foizni taşkil etuvçi Missisipida Senatdagi örin uçun kuraş teng kuçda davom etmoqda, Skott Kolom ğalaba qozonsa, u 1982-yildan beri bu ştatdan birinçi demokrat-senator bölardi.

Rasm manbasi, Bloomberg via Getty Images