Asosiy ma’lumotlar
- Soliq kodeksining 75 va 483-moddalariga tuzatishlar kiritilgan qonun loyihasi birinchi o‘qishda ma’qullandi: 118 deputatdan 104 nafari qo‘llab-quvvatladi
- Soliq kodeksining 75 va 483-moddalariga tuzatishlar kirituvchi qonun loyihasi birinchi o‘qishda ma’qullandi: 118 deputatdan 104 nafari ovoz berdi
- Imtiyozlarning bir qismi 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirishi kerak edi, biroq hozirgacha kodeksga kiritilmagan, tadbirkorlar esa ulardan allaqachon foydalanmoqda
- Deputatlar yangi mexanism kodeks obro‘sini pasaytirmaydimi va individual imtiyozlar taqiqlanishiga zid kelmaydimi, degan shubhani bildirdi
- Deputatlar yangi mexanism kodeks nufuzini pasaytirmasligi va individual imtiyozlarni taqiqlashga zid kelmasligi haqida shubha bildirdi
Imtiyozlar qonunda mustahkamlanishidan oldin kuchga kiradi
O‘zbekistonda tadbirkorlarga prezident qarorlari bilan belgilangan soliq imtiyozlaridan tegishli me’yorlar Soliq kodeksiga kiritilishidan oldin ham foydalanishga qonunchilik yo‘li bilan ruxsat berish taklif etilmoqda. Masala 27-oktyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasida iqtisodiyot va moliya vaziri o‘rinbosari Ahadbek Xaydarov taqdim etgan tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risidagi qonun loyihasini ko‘rib chiqish chog‘ida muhokama qilindi. Tuzatishlar Soliq kodeksining 75 va 483-moddalariga kiritilishi ko‘zda tutilgan bo‘lib, ular bir qator tarmoqlar uchun imtiyozlarni joriy etish va muddatini uzaytirish hamda soliq ma’muriyati bilan bog‘liq. Buni Gazeta.uz va Spot.uz.
Deputatlar kechikish va qarama-qarshilikka e’tibor qaratdi
«Milliy tiklanish» fraksiyasi deputati Zafar Xudoyberdiyev hozir 483-moddaga kiritilishi taklif etilayotgan imtiyozlarning aksariyati 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirishi kerak bo‘lganini, biroq oktyabr oyi bo‘lsa-da, qonun qabul qilinishi yana vaqt olishi mumkinligini ta’kidladi. Amaldagi tartibga ko‘ra, prezident qarorlaridagi imtiyozlardan foydalanish faqat ular kodeksga kiritilgandan keyin mumkin, ammo amaliyotda ular allaqachon qo‘llanilmoqda. Deputat taklif etilayotgan me’yor Soliq kodeksining obro‘sini pasaytirmaydimi va imtiyozlarni kiritishni yanada cho‘zib yubormaydimi, deb so‘radi. Xaydarov savolning asosli ekanini tan oldi, biroq imtiyozlar tadbirkorlar muammalarini tezkor hal qilish uchun prezident farmon va qarorlaridagi topshiriqlar asosida berilishini, belgilangan protseduralardan o‘tish esa vaqt talab qilishini tushuntirdi; bu safargi kechikishni u o‘zgarishlar hajmining katta ekanligi va muhokamalarning cho‘zilib ketganligi bilan izohladi.
Individual imtiyozlar bahsi
«Adolat» fraksiyasi deputati Zuxriddin Mavlonov kodeksning 75-moddasi to‘rtinchi qismi individual xarakterdagi imtiyozlarni taqiqlaydi, 483-moddaning yangi tahriri esa aniq nomlab ko‘rsatilgan tashkilotlar — chiqindixonalar boshqarmasi direksiyasi va charm-poyabzal sanoat zonalari direksiyalari uchun imtiyozlar nazarda tutilayotganini eslatdi. U bu bir kodeksda bir-biriga zid me’yorlar yuzaga keltirmaydimi, deb so‘radi. Xaydarov sanoat zonalari direksiyalari uchun imtiyozlar ularning faoliyat xususiyati bilan bog‘liqligini tushuntirdi: maydonlar va obyektlar tadbirkorlarga topshirilgunga qadar ularni ishlab chiqarish faoliyati yo‘q tashkilotlar boshqaradi, xuddi shunday tartib allaqachon barcha erkin iqtisodiy zonalar direksiyalari uchun amal qiladi. «Bu alohida individual imtiyoz emas», — dedi vazir o‘rinbosari.
Nima taklif etilmoqda va qanday ovoz berildi
Loyihaga ko‘ra, prezident qarorlari bilan tarmoq soliq imtiyozlari belgilansa, soliq to‘lovchilarga ulardan foydalanishga ruxsat beriladi, tegishli qoidalar esa imtiyoz amal qilish muddati ichida kodeksga kiritilishi shart. Quyi palata matbuot xizmati (xabarni Spot.uz keltiradi) tarmoq qo‘llab-quvvatlash choralari prezident qarorlari qabul qilingandan so‘ng darhol kuchga kirishini aniqlashtirdi; shuningdek, soliqlarni o‘z vaqtida to‘lamaslik uchun jarima (penya) cheklanadi — u qarzning o‘zidan oshmasligi kerak, kamera tekshiruvi bo‘yicha izoh yoki tuzatilgan hisobot taqdim etilganda bank hisobiga qo‘yilgan cheklovlar avtomatik ravishda bekor qilinadi. Kodeksga farmatsevtika, ipakchilik va to‘qimachilik sanoati, xususiy maktabgacha ta’lim, ko‘chmas mulkdagi yirik loyihalar, ijtimoiy xizmatlar, ekologik tashabbuslar va xayriya uchun imtiyozlar, Qoraqalpog‘iston va iqtisodiy rivojlanish bo‘yicha 5-toifadagi tumanlardagi korxonalar uchun pastroq stavkalar hamda aylanma solig‘idan umumiy soliqqa o‘tayotganlar uchun imtiyozlar mustahkamlanishi taklif etilmoqda. 118 nafar ishtirok etgan deputatdan 104 nafari loyihani qo‘llab-quvvatladi, besh nafari betaraf qoldi, to‘qqiz nafari ovoz bermadi. Yig‘ilish raisi ko‘tarilgan masalalar ikkinchi o‘qishga tayyorgarlik chog‘ida ko‘rib chiqilishi mumkinligini qayd etdi.
Kontekst va ochiq savollar
Gazeta.uz ma’lumotiga ko‘ra, amaldagi qonunchilik allaqachon prezident qarorlari bilan alohida imtiyozlarni belgilashga ruxsat beradi, biroq cheklovlar bilan: stavkalarni 50 foizdan oshmaydigan miqdorda pasaytirish va uch yilgacha muddat uchun; QQS va foyda solig‘i uchun alohida qoidalar nazarda tutilgan; bu qoidalar 2025-yil 25-dekabrda qabul qilingan va 1-yanvarda kuchga kirgan, 2026-yilga mo‘ljallangan soliq va byudjet siyosati to‘g‘risidagi qonun bilan aniqlashtirilgan. May boshida Soliq qo‘mitasi departamenti direktori Aziz Umirzoq prezident raisligida bo‘lib o‘tgan uchrashuv yakunlariga ko‘ra, qonun asosidagi hujjatlarda belgilangan imtiyozlar kodeksga kiritilishini, o‘sha paytgacha tadbirkorlarga ulardan foydalanishga ruxsat berilishini ma’lum qilgan edi. Shu bilan birga, yig‘ilishdagi nutqlardan kodeksga tuzatishlar kiritilmagan holda hozircha qancha imtiyoz qo‘llanilayotgani, ulardan nechta soliq to‘lovchisi foydalangani va byudjetning qancha daromadi yo‘qolayotgani aniq bo‘lib qolmadi.
