Qora dengiz dunyodagi eng xavfli kemachilik yo‘nalishi deb e’tirof etildi

Qora dengiz qurbonlar soni bo‘yicha Hormuz bo‘g‘ozini ortda qoldirdi

Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urush Qora dengizni dunyodagi eng xavfli savdo kemachilik yo‘nalishiga aylantirdi, deb yozmoqda Financial Times (bayon — Kun.uz). 2026-yil boshidan buyon u yerda kamida 40 dengizchi halok bo‘ldi. Taqqoslash uchun: AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushi tufayli harakat murakkablashgan Hormuz bo‘g‘ozida xuddi shu davrda 24 dengizchi halok bo‘lgan.

Hujumlar miqyosi va sug‘urta

Ambrey kompaniyasi va Xalqaro dengizchilik tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, yil boshidan buyon Qora dengizda 570 dan ortiq kema shikastlangan. Hujumlarning bir qismi tasodifiy bo‘lgan, ammo ko‘pchilik kemalar ataylab nishonga aylangan: Rossiya ham, Ukraina ham bir-birini dengiz eksportidan olingan daromaddan mahrum qilishga intilmoqda. Mintaqadagi harbiy risklar sug‘urtasi stavkasi kema korpusi qiymatining 15 foiziga yetmoqda — bu Fors ko‘rfazidagi kemalar uchun stavkalardan deyarli ikki barobar yuqori. Maksimal harbiy xavf zonasi Qora dengizning deyarli butun suv maydonini, Ruminiya, Bolgariya va Turkiyaning hududiy suvlari bundan mustasno, qamrab olgan.

Ekipajlar va tashuvchilar uchun oqibatlar

Mintaqadagi kemalarning ekipajlari Suriya, Misr va Ozarbayjon fuqarolaridan tuzilmoqda. FT ma’lumotlariga ko‘ra, suriyalik dengizchilar Qora dengizda oyiga taxminan 800 dollar ishlab topadi; jangovar harakatlar zonasida o‘tkazgan har bir kun uchun ularga ikki baravar haq to‘lash va’da qilingan, halokat bo‘lgan taqdirda esa oila 25 mingdan 50 ming dollargacha kompensatsiya oladi. Tashuvchilar tobora ko‘proq yoki Qora dengizda ishlashdan bosh tortmoqda, yoki sug‘urtalash arzon bo‘lgan eski kemalardan foydalanmoqda: Yaqin Sharqdan Hormuz bo‘g‘ozi orqali neft tashish endi foydaliroq va xavfsizroq.

O‘zaro zarbalar va jahon yetkazib berishlariga ta’sir

Sentyabr oyida Ukraina uchuvchisiz tizimlar kuchlari qo‘mondoni Robert Brovdi o‘n bir kunlik operatsiya davomida ukrain harbiylari 300 dan ortiq rus kemasiga zarba berganini, bunda nafaqat sanksiyalangan tankerlar, balki don tashuvchi kemalar ham nishonga aylanganini ma’lum qildi. Bunga javoban Rossiya ukrain portlaridan foydalanadigan kemalarga zarbalarni kuchaytirdi: Ambrey hisob-kitoblariga ko‘ra, oxirgi 45 kun ichida Qora dengiz akvatoriyasidagi rus hujumlarining qariyb 90 foizi savdo kemalariga to‘g‘ri kelgan.

Bozorlar uchun oqibatlar

Zarbalar jahonning yoqilg‘i va oziq-ovqat yetkazib berishlariga ta’sir ko‘rsatmoqda. Sentyabr oyida Rossiyaning don eksporti o‘tgan yilga nisbatan 52 foizga kamaydi, Ukraina esa qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining rejalashtirilgan hajmning atigi yarmigina eksport qila oldi. Kpler ma’lumotlariga ko‘ra, sentyabr oyida Rossiyaning dizel yoqilg‘isi eksporti o‘tgan yilga nisbatan kuniga 467 ming barrelga qisqardi.