Asosiy ma’lumotlar

  • Antalyadagi COP31 yakuniy matnining birinçi loyihasi moslaşuv moliyalaştirişini 2035-yilgaça yiliga kamida 120 mlrd dollargaça oşiriş va qazilma yoqilğidan voz keçişni tezlaştirişni taklif qilmoqda
  • Afrika delegatsiyasi manbasi «muqova qarori»ni hisobdorlikdan çalğitiş va hal qilinmagan masalalarni «töxtatib qöyiş» deb atadi
  • Uning baholaşiça, 120 mlrd dollar ham rivojlanayotgan davlatlar ehtiyojlarining atigi 30 foizini qoplaydi; 100 mlrd dollarlik summa ham muhokama qilinmoqda

Matn loyihasi va Afrika delegatsiyasining tanqidi

Antalyada bölib ötayotgan BMTning iqlim özgarişi böyiça COP31 konferensiyasida duşanba kuni konferensiya raisligi tayyorlagan yakuniy matnning birinçi loyihasi taqdim etildi. Loyihada rivojlanayotgan davlatlar uçun moslaşuv böyiça yillik moliyalaştirişni 2035-yilgaça kamida 120 mlrd dollargaça oşiriş, qazilma yoqilğidan çiqişni tezlaştiriş va global iqlim harakatlarini kuçaytiriş nazarda tutilgan.

Hisobdorlikdan qoçiş usuli sifatida «muqova qarori»

Afrika delegatsiyasi manbasi Anadolu agentligiga bergan izohida keng siyosiy formulalar iqlim moliyalaştiriş böyiça mazmunli muzokaralardan çalğitişi va rivojlanayotgan davlatlarni qazilma yoqilğidan voz keçiş uçun zarur yordamsiz qoldirişi haqida ogohlantirdi. U «muqova qarori»ni (cover decision) «çalğitiş» va hal qilinmagan masalalarni «töxtatib qöyiş» deb atadi: uning sözlariga köra, ambitsiyali formulalar hisobdorlikdan qoçiş uçun rasmiy muzokara yönalişlari örniga siyosiy deklaratsiyaga çiqariladi. «Biz hisobdorlikdan barça yöllar bilan qoçmoqdamiz va muqova qarori — şulardan biri», — dedi u.

Moslaşuv moliyalaştirişi: 120 yoki 100 mlrd

Manba sözlariga köra, rivojlangan davlatlar hozirça yiliga 120 mlrd dollarlik raqamga rozi emas — 100 mlrd dollarlik kiçikroq summa ham muhokama qilinmoqda. Rivojlanayotgan davlatlar ehtiyojlari böyiça baholarga tayanib, u yiliga 120 mlrd dollar ham zarur moliyalaştirişning atigi 30 foizini qoplaşi mumkinligini aytib, bu summani minimal deb atadi va moslaşuv moliyalaştirişiga haqiqiy ehtiyojlardan kelib çiqqan holda yondaşuvni, ramzaviy emas, talab qildi. U, şuningdek, moslaşuv moliyalaştirişi böyiça majburiyatlarni Global moslaşuv maqsadiga kiritişga çaqirdi: «Bizda ijro vositalarisiz körsatkiçlar bor. Agar rivojlanayotgan davlatlarga ijro vositalarini bermasak, nimani ölçaymiz?»

Qazilma yoqilğidan çiqiş ketma-ketligi

Manba yetarli moliyaviy va texnik yordamsiz rivojlanayotgan davlatlardan qazilma yoqilğidan tezlaştirilgan çiqişni kutiş mumkin emasligini ta’kidladi. «Nigeriyadan Buyuk Britaniyadan oldin voz keçişni kutiş mumkin emas — Buyuk Britaniya qazilma yoqilği qidiruvi tufayli hozir ham oçilib yotayotganini hisobga olsak», — dedi u, ehtimol Şimoliy dengizdagi yangi neft qazib oliş loyihasini nazarda tutgan holda. Uning fikriça, tarixan qazilma yoqilği asosidagi rivojlanişdan foyda körgan davlatlar birinçi bölib emissiyani qisqartirişi va rivojlanayotgan davlatlarni qöllab-quvvatlaşi kerak: «Ifloslanişdan foyda körganlar buni tez va adolatli qilişi kerak». U, şuningdek, Afrikada yuz millionlab odam elektr energiyasiga ega emasligini, bu esa elektrifikatsiya vazifasini murakkablaştirişini qayd etib, COP31 raisligini nizolarni hal qilişga çaqirdi: «Antalyada töğrilaniş imkoniyati bor. Soat tikillamoqda».

Konferensiya konteksti

COP31 — BMTning navbatdagi yillik iqlim konferensiyasi — ötgan hafta Antalyada boşlanib, juma kuni yakunlanişi kerak. Manba aytgan qöşimça kun tartibi punktlaridan biri — moslaşuv moliyalaştirişini uç barobar oşiriş — uning sözlariga köra, muzokaralarda oldinga siljimagan. U ötgan muzokaralarda bunday majburiyatlar amalda «moslaşuv moliyalaştirişini uç barobar oşiriş» nimani anglatişini aniq belgilamasdan qabul qilinganini va bunday majburiyatlarni ölçanadigan hamda hisobdor natijalarga aylantiriş zarurligini qayd etdi.