Asosiy ma’lumotlar
- Laffon 1964-yilning aprelida Nyu-Yorkka pulsiz keldi va şaharni bankrotlik çekkasida, «harobalarda» kördi
- Laffont 1964-yil aprelida Nyu-Yorkka pulisiz keldi va şaharni «xarobalarda», bankrotlik çegarasida topdi
- Uning fikriça, yoşlar Vyetnam uruşga emas, balki harbiy xizmatga oliş lotereyasining adolatsizligiga norozilik qilgan
- Fotograf 1970-yil iyunidagi birinçi Gay Pride’ni «şodlik isyoni» deydi; ön yil ötib u bu harakatni San-Fransiskoda suratga olgan
- Fotograf 1970-yil iyunidagi birinçi Gay Pride yurişini «sababli qözğolon» deb ataydi; ön yildan söng u bu harakatni San-Fransiskoda suratga oldi
Bankrotlik çekkasidagi şahar
Fransuz fotograf Jan-Pyer Laffon 1964-yilning aprelida Nyu-Yorkka keldi — öz sözlariga köra, boşqa bir yerga ketiş uçun puli yöq edi — va «hammasi harobalarda» bölgan, köçalarda keçasi yuriş iflos va xavfli bölgan şaharni kördi. Buni u Euronews naşrining European Lens dasturiga bergan katta intervyusida aytdi va çetdan kuzatuvçi nigohi bilan Amerikani hujjatlaştirişga bağişlagan ön yillar haqida mulhaza qildi. Uning eslaşiça, boyniga kameralar osib Ğarb (Vest-Sayd) tomonida çiqiş özini xavf ostiga qöyiş degani edi, şaharning özi esa bankrotlik çekkasida edi.
Uruşga emas, harbiy xizmatga qarşi norozilik
Laffon Markaziy parkdagi uruşga qarşi yürüşlarni, Savage Skulls köça bandasini, Jahon savdo markazining qurilişini va Bruklin gettosidagi hayotni suratga oldi. Kuzatişlarining muhim bir jihati: uning aytişiça, köçalardagi yoşlar Vyetnam uruşiga albatta qarşi emas edi — «bu ularning uruşi emas edi», ular bu uruşni tuşunmasdi. Norozilikning mohiyatini u harbiy xizmatga olişning adolatsizligida köradi: öşa paytda AQŞda lotereya işlab, ba‘zilar universitetda öqişni davom ettirsa, boşqalari «qisqa solomani tortib olib» ketişga majbur bölardi. Bundan taşqari, fotograf qayd etişiça, taxminan 1971–1972-yillarda uruşga köp yoş qora tanli amerikaliklar yuborilgan, ular aynan jangovar qismlarga taqsimlangan — bu ham oçiq-oydin adolatsizlik bölgan.
«Şodlik isyoni» va San-Fransisko
Nyu-Yorkda tuğilgan harakatlar köpinça Vaşingtonda yakunlanar edi, Laffonning özi ham şerga borardi. Eng yorqin esdaliklardan biri — 1970-yil iyunidagi birinçi Gay Pride, uning maqomidan u öşa paytda hatto xabarsiz edi: qatnaşçilar Markaziy parkka kelib, öpişdi va raqs qilişdi. Fotograf buni «şodlik isyoni» deydi — inqilob emas, balki mavjud tizimga qarşi isyon. Ön yil ötib u San-Fransiskoda ön yillik yüruşni suratga oldi, u yerda, uning tasvirlaşiça, meri, şifokorlari, mexaniklari, restoranlari, yuristlari va arxitektorlari asosan öz qarindoşlariga xizmat qilgan yaxlit gey jamoasi şakllangan edi. Euronews ta’kidlaganidek, aynan şu harakatlarning ildizlari bugungi kunda ham AQŞni şakllantirib kelayotgan bölinişlarni tuşunişga yordam beradi.
Boşqaruvçi emas, guvoh
Suhbatning alohida mavzusi — fotografiyaning kelajagi. Laffon bugungi yoş fotograf «bemalol baxtli» ekanligini qayd etadi: ularga kameralarni qayta yuklaş, qolgan 36 kadrni sanaş yoki vspişka haqida öylaş kerak emas, kamera özi suratning joyi va vaqtini yozib oladi. Uning özi suratga olişga uzun obyektivli beşta kamera bilan çiqardi, çunki ularni almaştirişga vaqt yöq edi. Yöqotişlar haqida u oçiq gapiradi: agentliklar tomonidan mijozlarga va eng yaxşi jurnallarga berilgan yuz minglab suratlari qaytmagan va ehtimol yirik naşrlar arxivlarida saqlanadi. Sun’iy intellektga fotograf ehtiyotkorlik bilan qaraydi, u bilan hali yetarli taniş emasligini tan olib, lekin öz avlodidan şu tamoyil kelgan: negativni tahrir qiliş aql bovar qilmas edi, u öz davrining guvohi edi va suratlarni heç qaçon boşqaruvga özgartirmagan. «Fotografiya har doim filmga qaraganda, televideniye qaraganda köproq gapiradi», — deb işonadi u va qöşimça qiladi: statik tasvir harakatlanuvçidan yaxşi esda qoladi va guvohlarga har doim ehtiyoj böladi. «Rebels with a Cause» kitobi Damiani Books naşrida çiqqan va allaqaçon mavjud.
