Asosiy ma’lumotlar
- Abu-Dabi: asir almaşinuvi böyiça tamoyil jihatidan kelişuv, öt oçişni töxtatiş va hududlar böyiça yutuq yöq
- Zelenskiy: Yevropa xavfsizligini muhokama qiliş uruş tugagaç va Kiyevga kafolatlar berilgaç bölişi kerak
- Medinskiy kelajakdagi tizimni Yalta va Potsdam bilan soliştirdi va hududiy imtiyozlarni rad etdi
Abu-Dabidagi muzokaralarda nima böldi
AQŞ vositaçiligida Abu-Dabida ötgan muzokaralar katta hajmdagi asir almaşinuvi böyiça tamoyil jihatidan kelişuv bilan yakunlandi, biroq öt oçişni töxtatiş yoki hududiy nizolarni hal qiliş böyiça yutuqqa erişilmadi. Buning örniga diplomatik e’tibor boşqa masalaga — Yevropani muzokaralar stolidagi kim ifodalaşi va qit’aning kelajakdagi xavfsizlik arxitekturasi qanday bölişi — qaratildi. Abu-Dabidagi uçraşuvdan söng AQŞ elçilari Stiv Vitkoff va Jared Kuşner Moskvaga Vladimir Putin bilan muzokaralarga, söngra Dublinga Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy huzuriga yöl oldi.
Kiyev va Yevropa hamkorlarining pozitsiyasi
Zelenskiy payşanba kuni keçqurun amerikalik elçilar bilan uçraşuvdan söng ogohlantirdi: Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi tugamagunça va Kiyevga kafolatlar berilmagunça Yevropaning kelajakdagi xavfsizlik arxitekturasini muhokama qiliş mumkin emas. «Köp narsa Ukrainadagi uruş qaçon va qanday tugaşiga boğliq, bu esa boşqa barça qadamlarga ta’sir körsatadi», — dedi u va bu qadamlar uruş tugaşi hamda xavfsizlik kafolatlaridan keyin amalga oşirilişini qöşdi. Uning sözlariga köra, Ukraina allaqaçon Yevropa xavfsizlik arxitekturasining bir qismi, NATOga a’zolik ehtimoli esa qit’aning kelajakdagi kelişuvlar şaklini belgilaydi.
«Kreml tuzoqi» va Xitoydagi uçraşuv
Estoniya boş vaziri Kristyen Mixal juma kuni Dublinida tinçlikka qadar Yevropa xavfsizligi haqidagi gaplarni «aqliy tuzoq» deb atadi: «Bu Putinning qiladigan işi. U bizni muhim narsa haqida emas, öz işlarimiz haqida gapirişga majbur qiladi. Bu esa tinçlik». U Ukrainaga yordamni davom ettirişga va qiş oldidan energetika hamda fuqarolik infratuzilmasiga zarbalar şaroitida Rossiyaga bosimni kuçaytirişga çaqirdi. Moskvada prezident yordamçisi Yuriy Uşakov 12-noyabr kuni Rossiya Putinning Zelenskiyga maktubini töliq yetkazilişiga umid qilayotganini va Putin bilan Trampning Xitoydagi uçraşuvigaça Vitkoff va Kuşner bilan aloqada qolişini ma’lum qildi. Moskva Şenjendagi 18–19-noyabrdagi ATES sammiti oldidan Putin, Tramp va Si Szinpinning uç tomonlama uçraşuvini ilgari surmoqda, biroq kelişuvlar hozirça tasdiqlanmagan.
«Yangi Yalta» va Moskvaning özgarmas pozitsiyasi
Rossiyaning boş muzokaraçisi Vladimir Medinskiy 11-noyabrdagi muzokaralardan söng istiqbolli kelişuvni Ikkinçi jahon uruşi davridagi konferensiyalar bilan soliştirdi: «Hozirgi vazifa — Yevropada keng qamrovli xavfsizlik tizimini yaratiş bölib, u yangi, zamonaviy Yalta va Potsdam bölardi». U «adolatli tizim» Rossiya talablari hisobga olingan holda «ön yillar, hatto asrlar» davomida tinçlikni kafolatlay olişini aytdi. Medinskiy Rossiya bosib olgan çegara hududlari böyiça hududiy almaşinuvni rad etib, Moskva muzokaralar natijasidan «faqat ğalaba qozonib, öz şartlarimiz bilan tinçlik şartnomasini imzolaganimizda» qanoat topişini bildirdi va qöşimça qildi: «Rossiya bayroği kötarilgan joyda u tuşirilmasligi kerak». Bu esa, amerikalik rasmiy şaxs maxfiy tartibda qayd etgan bahsli hududlar böyiça tomonlarning «ma’lum moslaşuvçanligi»ga qaramay, Moskvaning uruşni tugatiş böyiça pozitsiyasi özgarmaganligini körsatadi.
Diplomatiya fonidagi vaziyat
Diplomatlar xavfsizlik arxitekturasi haqida muhokama qilayotgan bir vaqtda Ukrainani öqqa tutiş davom etmoqda. Ukraina Harbiy-havo kuçlarining ma’lumotlariga köra, keçasi Rossiya kuçlari 63 ta reaktiv dron ham jumladan bölgan jami 117 ta dron uçirdi; mahalliy hokimiyat xabarlariga köra, hujumlar butun mamlakat böylab töqqiz kişini öldirib, 61 kişini yaraladi. Kiyevda rus dronining qoldiqlari Şevçenko tumanidagi kasalxonada yonğin çiqarib, uning ikkinçi qavatini qisman vayron qildi.
