Asosiy ma’lumotlar
- YI 2026-yilning yanvar–oktabr oylarida «Yamal»ning 12,89 mln tonna SPG-sini xarid qildi — loyiha yetkazib berişlarining 81 foizi
- €8,7 mlrd sarf-xarajat 2025-yilning butun yili böyiça bahodan 21 foizga yuqori
- Rossiya SPG-sini uzoq muddatli şartnomalar böyiça import qiliş taqiqlari 2027-yil 1-yanvardan kuçga kiradi
Taqiqlaş yaqinlaşgani ortidan xaridlar oşmoqda
2026-yilning birinçi ön oyida Yevropa Ittifoqi mamlakatlari Urgewald ekologik taşkilotining bahosiga köra, Arktikadan keltirilgan Rossiya suyultirilgan tabiiy gaziga taxminan €8,7 mlrd sarflagan. Bu 2025-yilning butun yili böyiça hisoblangan summadan 21 foizga köp — 2027-yil 1-yanvarga rejalaştirilgan, amaldagi uzoq muddatli şartnomalar böyiça Rossiya SPG-si importini taqiqlaşgaça taxminan 50 kun qolgan bir paytda.
Yamal Yevropa portlariga boğliq qolmoqda
Urgewald tahlil qilgan Kpler energetika tahliliy kompaniyasining ma’lumotlariga köra, yanvardan oktabrgaça YI portlariga «Yamal» loyihasining 12,89 mln tonna SPG-si keltirilgan — bu yil avvalgiga nisbatan 6,3 foizga köp. YI loyiha dunyo böylab qayd etilgan yetkazib berişlarining 81 foiziga töğri kelgan: Yevropa yukining örtaça har 1,7 kunda bir marta kelib turgani aniqlangan.
Kim va qança xarid qilmoqda
Oktabrda asosiy qabul qiluvçi Fransiya böldi — 5,37 mln tonna, ya’ni YI yetkazib berişlarining 70 foizi. Qabul qiluvçilar orasida Ispaniya (2,91 mln tonna), Niderlandiya (1,32 mln tonna) va Portugaliya (0,22 mln tonna) ham qayd etilgan. Ön oylik yakunlariga köra eng yirik alohida yönaliş Belgiya bölib qolmoqda: Zebryugge tuşirilgan 42 tanker va taxminan 3,1 mln tonna, garçi avgust, sentabr va oktabr oylarida u yerga yetkazib berişlar qayd etilmagan bölsa-da.
Faqat hajm emas, gaz ham qimmatlaşgan
Sarf-xarajatlarning ösişi nafaqat xaridlarning köpayişi, balki narx bilan ham izohlanadi. Oktabrda yetkazib beriş hajmi sentabrga nisbatan 11 foizga kamaydi, biroq ularning baholangan qiymati 2,6 foizga ösib €839 mln ga yetdi: Yevropa gazining narx tösiği €86,79/MVt·soatga kötarildi — bu AQŞ va Isroilning Eronga qarşi uruşi boşlanişidan oldingi darajadan ikki baravar ortiq.
Taqiqlaş Moskva va Bryussel uçun nimani anglatadi
Urgewald taqiqlaş Moskvaga jiddiy logistik va tijorat zarbasi berişi mumkinligiga işonadi: loyihaning arktik joylaşuvi Yevropa portlariga kirişni ayniqsa qimmatli qiladi, çunki taşuvlar Arc7 muz sinfidagi maxsus tankerlar orqali olib boriladi, Yevropa terminallari esa tez tuşiriş va qaytiş imkonini beradi. YI portlariga kiriş bölmasa, Rossiyada uzoqroq marşrutlar, taşiş xarajatlarining ösişi va yuklarni boşqa tomonga yönaltiriş imkoniyatlarining kamayişi, ayniqsa Şimoliy dengiz yöli böylab suziş qiyinlaşadigan qişda yuzaga kelişi kerak bölardi. Taşkilotning bahosiga köra, Yevropa bozorini yöqotiş arktik yetkazib berişlar iqtisodiyotiga zarba beradi, hajmlarni oddiygina qayta taqsimlab bölmaydi. Osiyoda eng yirik qabul qiluvçilar — Xitoy, Janubiy Koreya va Tayvan — ön oy içida «Yamal» yetkazib berişlarining 18,6 foizini qabul qilgan. Şu bilan birga, yakuniy natija Moskvaning muqobil marşrutlar va bozorlarni şakllantiriş qobiliyatiga boğliq.
Taqiqlaş bajarilişiga şubhalar
YI mamlakatlari taqiqlaşni istisnolar va oxirgi imtiyozlarsiz bajaradimi yoki yöqmi — ayniqsa qiş yaqinlaşib, energiya xavfsizligidan xavotir ortib borayotgan şaroitda — oçiq savol bölib qolmoqda. Urgewald sanksiyalar kampaniyasi koordinatori Sebastyan Rötters hukumatlarni «çiziqni uşlab turiş»ga çaqirdi: «Orqaga çekinişsiz, yangi istisnolarsiz va bu savdo uçun qutqariş halqasiz. Uruş deyarli beş yil davom etdi — hukumatlar nihoyat Rossiya SPG-biznesini öçirişi kerak». Uning hamkasbi Aleksandr Kirk hatto Rossiya gazidan voz keçilgandan keyin ham AQŞ, Norvegiya va Jazayirdan yetkazib beruvçilarni almaştiriş Yevropa xonadonlarini narx sakraşlari va taşqi siyosiy bosimga zaif qoldirişini qayd etdi; u uy-joylarni issiqlaştiriş, issiqlik nasoslari va qayta tiklanadigan energetika yordamida gazga bölgan talabni kamaytirişga çaqirdi.
