Asosiy ma’lumotlar

  • 2026-yilning birinçi yarmida ABda elektrning örtaça narxi 100 kVt·soat uçun €28,3 böldi va 2025-yilning ikkinçi yarmiga nisbatan 2,2%ga pasaydi
  • ABda gaz narxlari yarim yilda örtaça 10,2%ga tuşdi; eng qimmat gaz narxi — Şvetsiyada (€22), ABdagi eng arzoni — Vengriyada (€3,3)
  • Dundee universiteti mutaxassisi hisob-kitoblarning 2026-yilning ikkinçi yarmida, ayniqsa 2027-yilning birinçi yarmida oşişini kutmoqda

Ulgurji narxlar ösayotgan fonida pasayiş

2026-yilning birinçi yarmida Yevropa Ittifoqi böylab xonadonlar uçun elektr va gaz narxlari örtaça pasaydi — hatto Eron iştirokidagi boşlangan uruş gazning ulgurji narxlarini yuqoriga itarayotgan bölsa ham. Eurostat ma’lumotlariga köra, ABda elektrning örtaça narxi 100 kVt·soat uçun €28,3 böldi, bu 2025-yilning ikkinçi yarmiga nisbatan 2,2%ga, bir yil oldingiga nisbatan esa 1,6%ga kam. Gaz narxlari yarim yilda 10,2%ga, yillik hisobda esa 3,5%ga tuşdi.

Mamlakatlar örtasidagi farq

Mamlakatlar örtasidagi farqlar sezilarli: Irlandiyada elektr birligi Vengriyaga qaraganda uç baravar qimmatroq tuşdi. 38 Yevropa mamlakati orasida soliqlar bilan elektr narxlari Turkiyada 100 kVt·soat uçun €6,6 dan Irlandiyada €38,7 gaça özgarib turdi. Irlandiyadan keyin Germaniya (€36,2), Belgiya (€35,8), Avstriya (€32,6), Italiya (€31,4) va Şvetsiya (€30,6) keldi. ABdagi eng past narx — Vengriyada (€11,4); örtaçadan past bölgan yana Ispaniya (€25,1) va Fransiya (€24,9) ham edi.

Xarid qobiliyati pariteti bilan hisoblanganda

Xarid qobiliyati pariteti (PPS) bilan hisoblanganda elektrning eng qimmat bölgan yetakçisi Rumyniya böldi — 100 kVt·soat uçun 46,9 PPS, undan keyin Polşa (41,1) va Çexiya (34,3). Islandiyadan (12,6) keyingi eng past körsatkiçlar Turkiyada (13,5), Maltada (13,8), Vengriyada (14,7) va Norvegiyada (15,0). Gaz böyiça 29 mamlakat orasida yevro narxlar Gruziyada €1,6 dan Şvetsiyada €22 gaça özgarib turdi; PPS ifodasida yetakçi Şimoliy Makedoniya (20,8) böldi, u yevroda AB örtaça körsatkiçidan past edi.

Mamlakatlar böyiça narx dinamikasi

Yevroda elektr yarim yilda eng köp Finlandiyada (+19,5%), Turkiyada (+11,2%), Polşada (+10,6%), Litvada (+10,6%) va Şvetsiyada (+10,4%) qimmatlaşdi, eng köp arzonlaşdi esa Daniyada (-28,2%) va Lyuksemburgda (-24,1%). Yillik hisobda eng katta ösişni Rumyniya (+51,9%) körsatdi, undan keyin Turkiya (+35%), Irlandiya (+19,8%) va Finlandiya (+18,4%). ABning tört yirik iqtisodiyotining barçasida elektr narxlari yil davomida pasaydi: Fransiyada 7%ga, Germaniyada 5,7%ga, Italiyada 4,5%ga, Ispaniyada 3,9%ga. Gaz böyiça eng köp arzonlaşgan mamlakatlar Italiya (-23,2%), Ispaniya (-17,6%) va Gretsiya (-16%), ösganlar esa Turkiya (+12,9%) va Rumyniya (+6,3%); yirik iqtisodiyotlar orasida gazning yillik ösişi faqat Fransiyada (+3,7%) kuzatildi.

Narxlar nega pasaydi va keyin nima böladi

Dundee universiteti Energetika, neft va mineral huquq hamda siyosat markazi direktori, professor Syaoyi Mu dinamikadagi farqni davlat siyosati bilan izohlaydi: soliqlar, yiğimlar va tarmoq tariflari yakuniy narxning katta qismini taşkil etadi. Masalan, Daniya 2026-yilning 1-yanvaridan boşlab elektr soliğini kVt·soatiga taxminan €0,10 ga vaqtinça pasaytirdi, Finlandiya esa bunday çoralarni körmadi. HEPI indeksini tuzişda qatnaşadigan VaasaETT kompaniyasi, şuningdek, energiya balansi, tarif tuzilmalari va xarajatlarni mijozlar guruhlari örtasida taqsimlaş tartibidagi farqlarga ham işora qiladi.

Çakana narxlarning keçikişi va prognoz

Ulgurji narxlar ösayotgan paytda çakana narxlarning pasayişini mutaxassis ulgurji gazning etalon narxi (TTF) bilan xonadonlar narxlari örtasidagi keçikiş bilan tuşuntiradi: uning sözlariga köra, bu keçikiş çakana bozor tuzilişiga qarab bir neça oydan bir yildan ortiqgaça çözilişi mumkin. Köp xonadonlar qat’iy narxli şartnomalarda turibdi, ta’minotçilar esa narx tebranişlaridan himoyalaniş uçun energiyani oldindan xarid qiladi. Mu 2025-yilning ikkinçi yarmida gazning ulgurji narxi öşa yilning birinçi yarmiga nisbatan 19%ga, 2024-yilning ikkinçi yarmiga nisbatan esa 14%ga tuşganini ta’kidlab, buni çakana narxlar pasayişining asosiy sabablaridan biri deb hisoblaydi. «Afsuski, xonadonlar 2026-yilning ikkinçi yarmida, lekin köproq 2027-yilning birinçi yarmida yuqoriroq hisob-kitoblarga duç kelişi mumkinligini kutaman», — dedi u. Poytaxtlar böyiça HEPI ma’lumotlari buni allaqaçon qisman tasdiqlamoqda: 2-fevraldan 1-sentabrgaça gaz narxlari örtaça 12%ga, elektr narxlari esa 4,2%ga oşdi; indeksning oktyabr yangilanişida elektr narxlarining ösişi kuzatilayotgan 33 poytaxtdan 21 tasida, gaz narxlarining ösişi esa 27 tadan 14 tasida qayd etildi.