Asosiy ma’lumotlar

  • Guterriş Antaliyadagi COP31 sammitida iqlim inqirozi jahon sa'y-harakatlaridan «tezroq ketayotganini» bildirdi
  • U tö'rtta ustuvor yönalişni öz içiga olgan «Iqlim adolati pakti»ni taklif qildi
  • BMT Boş kotibi tö'qqizta yirik neft kompaniyasining foydasi (bir çorakda 95 mlrd dollar) zaif davlatlarga yordam uçun xalqaro fondga kelgan taxminan 600 mln dollar böylan soliştirdi

BMT Boş kotibi: iqlim inqirozi jahon sa'y-harakatlaridan tezroq ketmoqda

BMT Boş kotibi Antóniu Guterriş iqlim özgarişiga qarşi xalqaro sa'y-harakatlar global isiş sür'atidan orqada qolayotganini aytdi. Turkiyaning Antaliya şahrida ötayotgan COP31 iqlim sammitida sözlagan nutqida u jahon rahbarlarini toza energiya manbalariga ötişni tezlaştirişga çaqirdi va iqlim adolati böyiça yangi global bitim tuzişni taklif qildi.

«Qazilma yoqilğ'i dinozavrlar kabi ötmişga ketişi kerak»

Guterriş vaziyatni «aylanib bö'lmas falokat» sari yöl deb baholadi: uning sözlariga köra, iqlim falokatlari insonlar hayotini vayron qiladi, odamlarni tirikçilik manbasidan mahrum etadi va jahon iqtisodiyotiga zarba beradi. Şu böylan birga, u 1,5 gradus Selsiy çegarasidan ötiş taslim bö'liş anglatmasligini ta'kidladi: «Ilm-fan bizga taslim bö'lişni buyurmaydi. U yanada qat'iy kuraşişga çaqiradi».

Sohaga tanqid va energiya qaramligi dalili

BMT Boş kotibi qazilma yoqilğ'i sanoati vakillarini ilmiy ma'lumotlarni buzişda va siyosiy qarorlarni sö'zişda aybladi. «Qazilma yoqilğ'i dinozavrlar kabi ötmişga ketişi kerak. Dinozavrlarda lobbiçilar yöq edi. Qazilma yoqilğ'ida esa ular bor», — dedi u. Guterriş energiya qaramligi dalilini ham keltirdi: sayyora aholisining üç çoragi qazilma yoqilğ'ini import qiluvçi davlatlarda yaşaydi va ular yaratmagan hamda ta'sir qiliş imkoni bö'lmagan narx şoklarining garoviga aylanmoqda.

«Iqlim adolati pakti» taklifi

Guterriş rivojlanayotgan davlatlarga qazilma yoqilğidan voz keçişga yordam beradigan va iqlim özgarişidan azob çekayotganlarni himoya qiladigan iqlim adolati pakti tuzişga çaqirdi. «Davlatlardan iqtisodiyotlarini özgartirişni talab qilib, ayni paytda ularni moliyalaşdan mahrum qila olmaymiz», — dedi u. Uning sözlariga köra, pakt tö'rtta ustuvor yönalişga tayanişi kerak: qayta tiklanadigan energiyani kengaytiriş böylan birga işçilar va jamoalarni himoya qiluvçi milliy rejalarga ega bö'lgan holda qazilma yoqilğidan voz keçişni tezlaştiriş; erta ogohlantiriş tizimlari, moslaşuv va iqlim falokatlaridan keyingi tezroq yordam orqali zaif qatlamlarni himoya qiliş; boy davlatlar majburiyatlarni bajaradigan, rivojlanayotgan davlatlar esa köproq investitsiya jalb etadigan arzon iqlim moliyalaştiriş; savdo tö'siqlari, texnologik farqlar va geopolitik raqobatni yengib ötiş uçun xalqaro hamkorlikni mustahkamlaş.

Neft kompaniyalari foydasi va iqlim moliyalaştiriş soliştirilişi

Guterriş soha foydasi hajmini zaif davlatlarga kö'rsatilayotgan yordam böylan soliştirdi: dunyodagi tö'qqizta yirik neft kompaniyasi bir çorakda 95 mlrd dollar işlab topdi, holbuki iqlim özgarişidan zarar kö'rgan davlatlarga yordam uçun xalqaro fondga taxminan 600 mln dollar kelib tuşdi. Boş kotibning hisob-kitobiça, bu kompaniyalar bunday summani atigi 14 soatda işlab topadi. U hukumatlarni superfoydalarni soliqqa tortişga çaqirdi: «Ifloslantiruvçilar pul tö'laşi kerak». Uning sözlariga köra, qazilma yoqilğidan kö'proq foyda kö'rganlar keltirilgan zarar böylan böğliq xarajatlarni qoplaşga öz hissasini qö'şişi lozim.