Asosiy ma’lumotlar

  • Guterres Yer yuzidagi har bir odamni 2027-yil oxiriga qadar erta ogohlantiriş tizimi bilan qamrab oliş maqsadini tasdiqladi; hozirda mamlakatlarning taxminan uçdan bir qismi himoyasiz.
  • U UNEPga neft-gaz uçun metan böyiça global deyarli nolga teng standartni işlab çiqiş topşirildi va ixtiyoriy çoralardan voz keçişga çaqirdi.
  • Taxminan 3000 GV qayta tiklanadigan energiya va akkumulyator loyihalari tarmoqqa ulanişni kutmoqda; navbat bir yil içida 60 foizga ösgan.

Antalyadagi COP31 doirasidagi nutq

BMT Boş kotibi António Guterres çorşanba kuni Turkiyaning Antaliya şahrida bölib ötayotgan COP31 iqlim sammiti doirasidagi yuqori darajadagi tadbirlar qatorida söz gapirdi. «Iqlim inqirozi tezlaşmoqda. Odamlarni himoya qilişimiz ham uning tezligiga mos ravişda tezlaşişi kerak», — dedi u delegatlarga, haroratning ösişi va qazilma yoqilğiga qaramlik hayotni olib borayotgani hamda iqtisodiyotga oğirlik solayotganini qayd etib.

Hammaga erta ogohlantiriş

Ofatga tayyorgarlikka bağişlangan tadbirda Guterres Yer yuzidagi har bir kişini 2027-yil oxiriga qadar erta ogohlantiriş tizimi bilan qamrab oliş maqsadini tasdiqladi. 2022-yildan buyon donorlar taxminan 160 mamlakatga yordam uçun 2 mlrd dollar jalb qilgan, biroq uning sözlariga köra, har uç mamlakatdan taxminan biri hali ham himoyasiz; eng katta böşliqlar rivojlanayotgan davlatlar, mojarro hududlar va kiçik orol davlatlariga töğri keladi. Boş kotibi nomutanosiblikka e’tibor qaratdi: ba’zi Yevropa davlatlarida global standartlarga mos meteorologik stansiyalar soni butun Afrika qit‘asidagidan köp. Uning ma’lumotlariga köra, kompleks tizimlar ofatlar oqibatida ölganlar sonini deyarli olti baravar kamaytiradi. «Köra olmayotgan narsamiz haqida odamlarni ogohlantira olmaymiz», — dedi u va hukumatlarni ogohlantiriş tizimlarini milliy byudjetlarga kiritiş hamda başorat va ogohlantiriş zanjirining barça bosqiçlarida mavjud moliyalaştirişni kengaytirişga çaqirdi.

Çiqindilar va metan

Aylanma iqtisodiyotga bağişlangan yetakçilar davra suhbatida Guterres Turkiyaga va prezidentning rafiqasi Emine Erdöğonga nol çiqindilar sammitini ötkazgani uçun rahmat aytdi. U insoniyat har yili 2 mlrd tonnadan ortiq kommunal çiqindi işlab çiqarayotgani va kuniga 1 mlrd porsiyaga teng oziq-ovqat taşlab yuborayotganini eslatib, davlatlarni 2030-yilgaça oziq-ovqat çiqindilarini yarmiga qisqartirişga çaqirdi. Uning aytişiça, çiqindilar ham global isişga hissa qöşadi, metan esa hozirgi isişning deyarli uçdan bir qismini ta’minlaydi. Şu bilan birga, Guterres ma’lumotlariga köra, 2023-yildan buyon BMT Atrof-muhit dasturi (UNEP) e’lon qilgan 5000 dan ortiq oqişlar haqidagi ogohlantirişlardan atigi sakkizdanş biri javob olgan. «Ixtiyoriy çoralar endi yetarli emas», — dedi u, UNEPga neft-gaz sektori uçun metan böyiça ilmiy global deyarli nolga teng standartni işlab çiqiş topşirildi va hukumatlarni çiqindilarning oldini oliş, qaytariş va mas’uliyatli boşqariş uçun qoidalar hamda rağbatlar joriy etişga çaqirdi.

Elektrifikatsiya va moliyalaştiriş

Elektrifikatsiya böyiça muloqotda Guterres 35-by-35 global taşabbusini — 2035-yilgaça energiya iste’molida elektr energiyasining uluşini 35 foizga yetkazişni — qöllab-quvvatladi va Yaqin Şarqdagi taranglik qazilma yoqilği importining iqtisodiy zaifligini oçib berayotgani haqida ogohlantirdi. Uning sözlariga köra, qayta tiklanadigan energiya va akkumulyator loyihalarining taxminan 3000 gigavatti tarmoqqa ulanişni kutib turmoqda, navbat esa bir yil içida 60 foizga ösgan. Xitoydan taşqaridagi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar toza energiyaga kiritilgan investitsiyalarning atigi har beşinçi dollarini oladi va rivojlangan davlatlarga qaraganda ikki-uç baravar yuqori qarz oliş xarajatlariga duç keladi. «Biz toza energiya asosida energetik mustaqillik kelajagini qura olamiz yoki qazilma yoqilğiga qaramlikning yana bir avlodini muzlatib qöya olamiz», — dedi Boş kotibi va köp tomonlama taraqqiyot banklari aksiyadorlarini imtiyozli moliyalaştirişni kengaytirişga çaqirdi.