Asosiy ma’lumotlar

  • CENTCOM 7-noyabrda Eron qurollarining quruqlik çegaralari va Kaspiy orqali yetkazib berilişini oldini oliş maqsadida «Iron Gate» guruhini tuzganini e’lon qildi
  • Rossiya TİB bu rejani Kaspiy sohilidagi davlatlarga «oçiq tahdid» deb atadi; Tehron va Moskva «AQŞning bir tomonlama çoralariga» qarşi muvofiqlaştiriş haqida bayonot berdi
  • ISW va CTP Astraxan va Olya portlaridan Eron portlariga boradigan sanksiyalangan kemalar marşrutlarini tasvirlab berdi va Eron raketalar uçun 2000 km masofa çegarasidan voz keçganini ma’lum qildi

AQŞning Kaspiydagi yangi operativ guruhi

AQŞ Markaziy qömondonligi (CENTCOM) 7-noyabrda «Iron Gate» operativ guruhini tuzganini e’lon qildi. Uning bayon etilgan maqsadi — Eron zamonaviy qurollari va ikki maqsadli tovarlarning quruqlik çegaralari va Kaspiy dengizi orqali yetkazib berilişiga yöl qöymaslik. X platformasida e’lon qilingan bayonotda qömondonlik, şuningdek, amerika kuçlarining Hormuz böğozini savdo kemalari uçun oçiq saqlaş böyiça keçayu kunduz işlaşini, Eronğa qarşi «temir dengiz blokadasini» qat’iy bajarişini va KSIRning qurollar, sanksiyalangan tovarlar va noqonuniy moliyaviy oqimlarni köçiriş uçun quruqlik marşrutlari va Kaspiydan foydalanmasligi uçun hamkor tuzilmalar bilan hamkorlik qilayotganini ta’kidladi.

Moskva va Tehronning reaksiyasi

Rossiya Taşqi işlar vazirligi Vaşingtonning Eronning savdo va transport marşrutlarini Kaspiy hududida nazorat qiliş va blokirovka qiliş maqsadida guruh tuziş rejasini Kaspiy sohilidagi davlatlar huquqlari va manfaatlariga «oçiq tahdid» deb atadi va Kaspiy dengizi xavfsizligi faqat unga çegaradoş beş davlatning içki işi ekanini ta’kidladi. Vazirlik bu qadamni «taranglik va provokatsiya» sifatida baholab, xalqaro huquq normalarining buzilişi deb topdi va iqtisodiy bosim davom ettirilişi Eron iqtisodini barbod qilmasligi haqidagi Tehron pozitsiyasini töliq qöllab-quvvatlaganini bildirdi.

Tehron va Moskvaning muvofiqlaştirilişi

Eron Taşqi işlar vazirining huquqiy va xalqaro masalalar böyiça örinbosari Kazim Garibabadi Tehrondagi Rossiya elçisi bilan uçraşuvdan söng, tomonlar «AQŞning bir tomonlama çoralariga» va «Iron Gate» dasturiga qarşi turişni muhokama qilgani va umumiy tahdidlar oldida muvofiqlaştiriş zarurligini ta’kidlaganini ma’lum qildi. Uning sözlariga qaraganda, «Kaspiydagi barqarorlik va xavfsizlikni saqlaş Kaspiy sohilidagi davlatlar manfaatlariga ham xizmat qiladi».

Tahlilçilar Kaspiy marşrutlari haqida nima deydi

Uruşni örganiş instituti (ISW) va Critical Threats Project (CTP) loyihasi qöşma bahoda Eron va Rossiya Kaspiy va quruqlik marşrutlari orqali qurol yetkazib berişni töxtatiş böyiça AQŞ sa’y-harakatlariga qarşi turiş uçun hamkorlik qilayotganini ma’lum qildi. Tahlilçilar ma’lumotlariga köra, Eron 2026-yilgi AQŞ—Isroil—Eron uruşidan oldin va davomida Rossiya qurollarini import qiliş uçun Rossiya bilan Kaspiy savdo marşrutlaridan foydalangan, bu esa Ukrainani 2026-yil iyul oyida yuklardan biriga zarba berişga undagan. Ularning tahliliga köra, Kaspiy dengizi ğarb monitoring tuzilmalari qamrovidan taşqarida bölib, bu sanksiyalangan Rossiya yuk kemalariga Astraxan va Olya portlaridan Eronning Enzeli, Nuşahr va Amirabad portlariga yuk taşiş imkonini beradi; qirğoqqa yaqinlaşganda kemalar avtomatik identifikatsiya tizimlarini (AIS) öçirib, yuklar xususiyatini yaşiradi. Yozda Ukraina Xavfsizlik xizmati ham uning uzoq masofali dronlari Kaspiy dengizida, Kiyevning ta’kidlaşiça, Eron va Rossiya örtasida harbiy texnika yetkazib berişda iştirok etgan ikki yuk kemasiga hujum qilgani haqida xabar bergan edi.

Iqtisodiyot va tranzit: «Şimol — Janub» koridori

Sönggi yillarda Tehron va Moskva nafaqat harbiy-siyosiy, balki «Şimol — Janub» koridori doirasida iqtisodiy va tranzit hamkorlikni ham kengaytirişga intilmoqda. Asosiy loyiha Rossiyani Fors körfazi portlari bilan boğlovçi marşrutning yetişmayotgan böğini bölgan Reşt — Astara temir yölini qurib bitkaziş bölib qolmoqda. Eron Oliy milliy xavfsizlik kengaşi kotibi Mohsen Rezayi Moskvada Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan yaqinda bölgan uçraşuvdan söng, kengaş bu yöl qurilişi böyiça ijro bitimini tasdiqlaganini ma’lum qildi. U uçraşuvda yoqilğ‘i tanqisligi muammosini hal qiliş va qöşni davlatlarga eksport qiliş uçun Rossiyadan Eronğa gaz quvurlari qurilişi ham muhokama qilinganini qöşdi.

Hormuz böğozidagi taranglik va raketa mavzusi

Eronning şimoliy savdo marşrutlari atrofidagi keskinlaşuv janubda saqlanib kelayotgan nozik vaziyat fonida yuz beradi, kuzatuvçilar buni «na uruş, na tinçlik» holati deb ta’riflaydi. KSIR Harbiy-dengiz kuçlari matbuot xizmati oldingi kuni jami tört million barrelgaça neft taşigan ikki supertanker janubiy marşrut böylab Hormuz böğozidan ötayotganda «kuçli portlaş» natijasida töxtatilganini xabar qildi; KSIRning ta’kidlaşiça, kemalar janubiy marşrut ruxsatsiz va xavfsiz emasligi haqidagi «takroriy ogohlantirişlarga e’tibor bermagan». Eron kemalar faqat uning belgilagan marşruti böylab ötişi kerakligini ta’kidlaydi va «qoidabuzar» kemalar uçun oqibatlar ularning öz javobgarligi ekanini ma’lum qiladi.