BMT Boş Assambleyasi raisi COP31 da Antalyada iqlim majburiyatlarini amalga oşirişga çaqirdi

«Amalga oşiriş COP»ga çaqiriq

BMT Boş Assambleyasi raisi Xalilur Rahmon Turkiyaning Antalya şahrida bölib ötayotgan COP31 iqlim konferensiyasida global iqlim majburiyatlarini haqiqiy işga aylantirişga çaqirdi va dunyo belgilangan çiqariş çegaralaridan keskin çetlaşayotganidan ogohlantirdi. Buni Anadolu axborot agentligi xabar qildi.

Farqni körsatuvçi raqamlar

Rahmon global uglerod çiqarişi 2025-yilda rekord darajadagi 42 mlrd tonnaga yetganini, sönggi 12 yil esa kuzatuvlar tarixidagi eng iliq yillar bölganini ma'lum qildi. Garçi 2015-yilgi Parij kelişuvi isişni 1,5°C darajada uşlab turişni maqsad qilgan bölsa-da, uning sözlariga köra, hozirgi yönalişlar 2,8°C ga olib boradi. «Bu oddiy farq emas — bu jarlik, va odamlar har kuni unga tuşib bormoqda», — dedi u.

Aniq yönalişlar

Rahmonning baholaşiça, iqlim faniga köra, 2035-yilgaça issiqxona gazlari çiqarişini 45 foizga qisqartiriş talab etiladi. Buning uçun mamlakatlar yiliga taxminan 1200 gigavat quvvat qöşib, qayta tiklanadigan energiya işlab çiqarişini uç barobar oşirişi kerak; dekarbonizatsiyani u harorat ösişini çeklaşning yagona «hayotga layoqatli yöli» deb atadi. U hukumatlarga milliy majburiyatlarni investitsiya loyihalariga aylantiriş maqsadida COP31 raisligining 2035-yilga möljallangan tarmoq yönalişlaridan — elektrifikatsiya, barqaror binolar, «yaşil» sanoat va çiqindisizlikdan foydalanişga çaqirdi.

Moslaşuv moliyalaştirişidagi tanqislik

Rahmon alohida töxtab, iqlim moliyalaştirişidagi nomutanosiblikka e'tibor qaratdi: rivojlanayotgan mamlakatlarga moslaşuv uçun yiliga 305 mlrd AQŞ dollari kerak, biroq ular atigi 26 mlrd dollar olmoqda. «Bu farq yaxlitlaş xatosi emas; bu bizning birdamlikka qarorimiz», — dedi u va donorlarga moliyani qarzsiz asosda beriş, yöqotiş va zararlar böyiça javob fondini moliyalaştiriş hamda resurslarni faqat milliy daromad darajasi böyiça emas, ekologik zaiflik böyiça taqsimlaşga çaqirdi. Şuningdek, u sun'iy intellekt va zamonaviy texnologiyalardan uzoq hududlar va muzlik zonalarida erta ogohlantiriş tizimlarini kengaytiriş uçun foydalanişni, Amazonka, Kongo havzasi va Bangladeş örmon jamoalariga moliyaviy tovon olişga erişişni taklif qildi.

Konferensiya yakuni va keyingi qadamlar

Çiqişini yakunlab, Rahmon iqlim kelişuvlarining uzluksizligini eslatdi: «Parij bizga kompas berdi, BAA konsensusi yönaliş berdi, Takua Pakasoa deklaratsiyasi orollar va Tinç okeanga ovoz berdi. Endi Antalya bizga ijro berişi kerak». U konferensiya yakunlarini 2027-yilgi Barqaror rivojlaniş maqsadlari sammitiga yetkazişga va'da berdi.