Asosiy ma’lumotlar

  • Avstraliya — Turkiyadagi COP31 raisi va dunyoda qazib olinadigan yoqilği eksporti böyiça uçinçi mamlakat
  • Albanese hukumati tört yil içida 38 ta kömir, neft va gaz loyihasini tasdiqladi
  • Climate Analytics qazib olinadigan yoqilğidan çiqiş rejasini taqdim etdi: kömir elektr energiyasi — 2034-yilgaça, VIE asosida deyarli töliq elektrifikatsiya — 2040-yilga qadar

Ikki tomonlama bosim ostidagi raislik

Turkiyada bölib ötadigan BMT iqlim sammitida (COP31) muzokaralar raisi sifatida Avstraliya bosim ostida: unga issiqxona gazlari çiqindilarini kamaytiriş böyiça mamlakatlarni kelişilgan harakatlarga olib boriş kerak böladi, bu çiqindilarning katta qismi qazib olinadigan yoqilğini yoqişdan hosil böladi. «Öziga misol böliş» va'dasi bilan iqlim va energetika vaziri Kris Bowen oktabrda Fijida bölgan uçraşuvda qayta tiklanadigan energetika, tarmoqlar, energiya saqlagiçlar va elektrifikatsiya «bugun allaqaçon sinovdan ötgan, tijoriy jihatdan mavjud va kengaytiriladigan» ekanini ta'kidlab, ularni tezlaştirilgan joriy etişga çaqirdi. Buni Deutsçe Welle yozib berdi Deutsçe Welle.

Ziddiyat: qayta tiklanadigan energetika yetakçisi va kömir eksportçisi

Şu bilan birga Avstraliya — dunyoda qazib olinadigan yoqilği böyiça uçinçi, kömir böyiça esa ikkinçi yirik eksportçi; 350.org ma'lumotlariga köra, dunyodagi işlab çiqiş bosqiçidagi kömir loyihalarining 56 foizi uning hududida joylaşgan. Fransiya, Germaniya yoki zaif orol davlatlaridan farqli ölaroq, COP31 raisi hali ularni bosqiçma-bosqiç taşlab ketiş böyiça majburiyat olmadi. 2022-yilda qazib olinadigan yoqilği eksporti mamlakatning uglerod izining 80 foizini taşkil etdi — bu global çiqindilarning qariyb 5 foiziga teng. Greenpeace Australia Pacific hisob-kitoblariga köra, Entoni Albanese hukumati hokimiyatning tört yili içida 38 ta kömir, neft va gaz loyihasini quriş, kengaytiriş yoki muddatini uzaytirişni tasdiqladi; 2025-yilda yirik gaz eksport loyihasi 2070-yilgaça uzaytirildi, buni boş vazir «energiya ta'minoti xavfsizligi» va ötiş jarayonini qöllab-quvvatlaş örtasidagi muvozanat bilan asoslagan.

Tanqidçilar nimani talab qilmoqda va reja nima taklif qilmoqda

Tanqidçilar aynan COP31da «kömirdan çiqişning keçikkan sanasi» e'lon qilinişini talab qilmoqda. The Climate Project asosçisi Melani Pill qazib olinadigan yoqilğidan voz keçiş nafaqat çiqindilar, balki Yaqin Şarqdagi çözilgan mojaro şaroitida energiya xavfsizligi masalasi ham ekanini ta'kidlaydi; bu ayniqsa Avstraliyaning Tinç okeani qöşnilari uçun dolzarb, ular Yangi Janubiy Uels universiteti Iqlim risklari instituti ma'lumotlariga köra, qazib olinadigan yoqilği importiga YaIMning 25 foizigaça sarflaydi — soğliqni saqlaşga esa atigi 6 foiz. Climate Analytics instituti, uning hammuallifi Tomas Uli, darhol boşlaş mumkin bölgan yölni taqdim etdi: 2034-yilga qadar kömir elektr energiyasi işlab çiqarişni töxtatiş, neft va gaz iste'molini tez qisqartiriş, 2040-yilga qadar elektr ta'minotini deyarli töliq qayta tiklanadigan manbalarga ötkaziş va eksport loyihalarini eskirişidan oldin qisqartiriş. Şu bilan birga, içki maqsad — 2030-yilgaça qayta tiklanadigan elektr energiyasining 82 foizi — jadvaldan orqada qolmoqda, sanoat va transportdagi çiqindilarni kamaytiriş esa çeklangan.

Tinç okeani oldidagi majburiyatlar

Asosiy muzokaraçi sifatida Avstraliya konferensiyaning yakuniy matni Vanuatudan Tuvalugaça bölgan, deyarli çiqindi çiqarmaydigan, ammo siklonlar kuçayişi va dengiz sathining kötarilişidan aziyat çekayotgan kiçik Tinç okeani davlatlarining «qaraşlari va tajribasi»ni aks ettirişini va'da qildi. Greenpeace orol davlatlari Kanberraning «ikkiyoqli me'yorlardan çarçaganini» qayd etib, qöşnilarning moslaşuvi va energiya mustaqilligi uçun yangi va sezilarli moliyaviy hissalar ajratişni, şu bilan birga kömir va gazdan çiqiş böyiça milliy yöl xaritasini talab qilmoqda. Avstraliya ilgari global ötişni qöllab-quvvatlagan edi: 2023-yilgi BMT sammitining Global Stocktake orqali va Kolumbiyadagi aprel sammitida, u yerda 56 mamlakat bilan birga qazib olinadigan yoqilğidan çiqiş yöl xaritasini işlab çiqişga va'da berdi — biroq, DW qayd etganidek, bu majburiyatlar mamlakat resurs siyosatida aks etmagan.