Britaniya ofşorlari YIning 8 mlrd yevrolik soliq yöqotişlari bilan boğliq: kim köproq zarar köradi

Yöqotişlar miqyosi va Britaniya tarmoğining roli

Yevropa Ittifoqi mamlakatlari har yili transmilliy kompaniyalar foydani turli yurisdiksiyalar örtasida köçirişi tufayli taxminan 59,3 mlrd yevro soliq tuşumlaridan mahrum böladi. Bunday bahoni Tax Justice Network keltiradi; uning tahlili 5-noyabrda yangilangan Corporate Tax Haven Index bilan birga e'lon qilindi. Taşkilot ma'lumotlariga köra, bu yöqotişlarning taxminan 8 mlrd yevrosi — umumiy hajmning 13,6 foizi — Buyuk Britaniya hamda uning dengiz ortidagi hududlari va Toj hududlari bilan boğliq. Bu aynan Britaniya tarmoğining har bir YI mamlakati uçun qöşgan hissasini baholaşning birinçi holati, deb xabar beradi Euronews.

Kim köproq yöqotadi

Mamlakatlar böyiça ma'lumotlar 2022-yilga tegişli va jismoniy şaxslar emas, balki kompaniyalardan keladigan yöqotişlarni qamrab oladi. Oldinda 13,1 mlrd yevro bilan Fransiya va 11,8 mlrd yevro bilan Germaniya turadi — birgalikda 24,9 mlrd yevro, ya'ni butun YI yöqotişlarining 42 foizi. 4 mlrd yevrodan köproqni Ispaniya (4,8 mlrd yevro), Polşa (4,7 mlrd yevro) va Belgiya (4,1 mlrd yevro) yöqotadi; 3 mlrd yevrodan köproqni Italiya (3,6 mlrd yevro), Niderlandiya (3,5 mlrd yevro) va Lyuksemburg (3,2 mlrd yevro) yöqotadi. Eng kam yöqotişlar Litva (59 mln yevro), Malta (61 mln yevro), Latviya (68 mln yevro), Estoniya (73 mln yevro) va Xorvatiyaga (75 mln yevro) töğri keladi.

Foyda köçiriş qanday işlaydi

Mexanizm şundan iboratki, kompaniya foydani biznes aslida yuritilgan joy emas, balki soliqlari past yurisdiksiyada körsatadi. Buning uçun masalan, guruh içidagi tölovlar — foizlar yoki royalti — dan foydalaniladi, bu esa soliqlari yuqori mamlakatlarda soliqqa tortiladigan foydani kamaytiradi. Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot Taşkiloti (OECD) bahosiga köra, bunday sxemalarning aksariyati qonunsiz emas, biroq ayrimlari qonunsiz; taşkilot ular soliq tizimlarining adolatiga putur yetkazişini va hukumatlarga yiliga 100–240 mlrd dollar (89–214 mlrd yevro) — ya'ni dunyo böyiça korxonalar daromad soliği tuşumlarining 4–10 foiziga tuşayotganini hisoblaydi.

Indeksdagi Britaniya yurisdiksiyalari

Indeksning top-10 röyxatiga törtta Britaniya yurisdiksiyasi kiradi: Britaniya Virjin orollari, Kayman orollari va Bermud orollari birinçi, ikkinçi va uçinçi örinlarni egallaydi, Jersi esa sakkizinçi örinda. Gernsi va Men oroli top-20 ga kiradi, Buyuk Britaniyaning özi 19-örinda. Ular birgalikda korxona soliq suiiste'mollarining jahon riskining 31 foizini taşkil etadi, Gibraltar, Angilya, Terks va Kaykos hamda Montserratni hisobga olganda esa — 33,3 foizni. Toj hududlari öz soliq qoidalarini özlari belgilaydi, dengiz ortidagi hududlarning soliq siyosati odatda mahalliy darajada aniqlanadi; Buyuk Britaniya aralaşiş huquqini saqlab qoladi, biroq ularning içki işlari böyiça kamdan-kam qonun çiqaradi.

Britaniya tarmoğining mamlakatlar böyiça hissasi va taşkilotning pozitsiyasi

Britaniya ofşor tarmoği bilan boğliq eng katta yöqotişlarni Fransiya (2,8 mlrd yevro — yöqotişlarining 21,3 foizi, YIdagi eng yuqori uluş) va Germaniya (1,4 mlrd yevro, 11,9 foiz) köradi. Keyinçalik Lyuksemburg (570 mln yevro), Ispaniya (475 mln yevro), Polşa va Italiya (har biri 438 mln yevro) hamda Belgiya (415 mln yevro) keladi. Buyuk Britaniyaning özi, taşkilot bahosiga köra, yiliga 12,8 mlrd funt sterling (14,7 mlrd yevro) yöqotadi — bu 2018–2022-yillar örtaça körsatkiçi. Tax Justice Network indeksi rahbari Moran Harari Buyuk Britaniya va YI «BMT soliq konventsiyasi intilayotgan özgarişlardan eng katta foyda olişi mumkin edi», biroq ular özgarişlarga qarşi qolayotganini bildirdi. Euronews Business izoh oliş maqsadida Buyuk Britaniya ğaznavasiga murojaat qildi.

Kengroq baho

Boy jismoniy şaxslarni hisobga olganda yöqotişlar miqyosi ança yuqori: State of Tax Justice 2024 hisoboti jahon böyiça yöqotişlarni yiliga 416 mlrd yevro deb baholaydi (492 mlrd dollar), bunga korxonalar foydasini köçiriş hamda deklaratsiya qilinmagan ofşor boyliklari yordamida soliqdan qoçiş kiradi. Bu summaning taxminan 71 foizi kompaniyalarga töğri keladi. Taşkilot şuningdek, OECD doirasidagi köp yillik sa'y-harakatlarga qaramay, köplab mamlakatlar kompaniyalardan soliq organlariga suiiste'mollarni aniqlaş uçun zarur bölgan asosiy ma'lumotlarni oçib berişni hozirgaça talab qilmasligini qayd etadi.