Yevropa Ukraina böyiça muzokaralar uçun lider izlayapti — va ommaviy legitimlik tanqisligini aniqlayapti

«Yevropa ovozi»ni izlaş va tizimli muammo

Stiv Vitkoff bu oy Rossiyaga Vladimir Putinga Donald Tramp va Vladimir Zelenskiy iştirokidagi sammitni taklif qiliş uçun uçganida, Yevropa oldiga mumkin bölgan muzokaralarda öz nomidan gapiradigan şaxsni topiş vazifasi turdi. Muharrirlar eng ehtimolli şaxslar sifatida Çexiya prezidenti Petr Pavel va Finlandiya boş vaziri Aleksandr Stubbni atadilar — ikkalasining ham mandati töğridan-töğri milliy saylovlariga asoslangan. Şu misol orqali Euronews naşri kengroq tezisni ilgari suradi: AQŞda siyosatçilar saylovçilarni işontiriş orqali yuksaladi, holbuki Yevropadagi asosiy oqim liderlari asosan partiya içki doiralari orqali oldinga suriladi; bu esa populistlar siyosiy sahnani egallab, ommaviy muloqot qila biladigan bölgan bir paytda «ommaviy yetakçilik tanqisligi»ni yaratadi.

Röyxatlar qanday tuzilgan: mamlakatlar böyiça raqamlar

Muharrirlar saylovçilarning nomzodlar tarkibiga ta’sirining çeklanganligini körsatuvçi ma’lumotlarni keltiradi. Jorja Meloni istefoga çiqiş bilan qörqitgandan keyin 8-oktabrda qabul qilingan Italiyaning yangi saylov qonuni ba’zi ismlarni tanlaş imkonini beradi, lekin röyxatlarning yuqori qismi bloklangan holda qoladi. Belgiyada 1987–2014 yillarda saylangan flamand deputatlari orasida atigi 3,4 foizi partiya röyxatidagi tartibni özgartirib mandat olgan; Niderlandiyada 2023 yilgi saylovda faqat bitta nomzod faqat preferensial ovozlari hisobiga ötgan; Polşada 2015 yilgi saylovda taxminan 82 foiz örin partiyalar röyxat yuqorisiga qöygan şaxslarga nasib etgan. Yevropa parlamenti saylovlarida Yevropa Ittifoqi... — ya’ni Germaniya, Fransiya va Ispaniya kirgan olti davlat yopiq röyxatlardan foydalanadi.

Populistlar va istisnolar

Muharrirlar ma’lumotlariga köra, populistik partiyalar kampaniyalarni bir-ikki şaxs atrofida quradi: 2024 yilda AdS tarixda birinçi marta kanslerlikka nomzodni — Alisa Vaydelni— e’lon qildi, «Milliy birlaşuv» esa Yevropa kampaniyasini TikTokdagi eng maşhur yevrodeputat Jordan Bardella atrofida olib bordi. Ötgan yili Niderlandiyadagi saylovda Wildersning saylovçilarining deyarli 95 foizi uning öziga ovoz bergan, D66 liderida bu körsatkiç 68 foiz, liberal va çap-yaşil koalitsiya liderlarida esa yarmidan kam bölgan. Asosiy oqim içidagi istisnolar sifatida muharrirlar Emmanuel Macron va 2017 yilgi praymerizlar orqali Sotsialistik partiya rahbarligini qaytarib olgan Pedro Sançézni ataydi; Sançézni 29-noyabrga rejalaştirilgan muddatidan oldingi saylovlar kutmoqda va agar u mağlub bölsa, Macronning muddati tugaşi bilan Yevropa ikkalasini ham yöqotadi.

Bryussel darajasi va bloklangan islohotlar

Yevropa darajasida, muharrirlar qayd etganidek, uziliş yanada kattaroq: asosiy lavozimlar milliy hukumatlar örtasidagi muzokaralarda taqsimlanadi. Ursula fon der Lyayen Gannoverdagi okrug böyiça saylovlarda uç marta mağlub böldi (2009, 2013, 2017) va yer röyxati hisobiga Bundestagda qoldi, 2019 yilda esa öşa yilgi Yevropa saylovlarida qatnaşmasdan turib Yevropa komissiyasiga boşçilik qildi. 2022 yilda Yevropa parlamenti qöllab-quvvatlagan transmilliy saylov röyxatlaritöğrisidagi taklif, şuningdek, Yevropa komissiyasi raisligi lavozimini saylov natijalari bilan boğlovçi majburiy «şpitsenkandidat» tartibi ham milliy hukumatlar darajasida bloklangan holda qolmoqda. Muharrirlar röyxatlarni haqiqiy raqobatbardoş qiliş va transmilliy röyxatlarni joriy etişni taklif qiladi, ammo bu na xarizmatik liderlarni, na asosiy oqim muvaffaqiyatini kafolatlamasligini ta’kidlaydi.