85 taşkilot VOZni 1958-yildan beri amal qilib kelayotgan içimlik suvidagi nitratlar me’yorlarini qayta körib çiqişğa çaqirdi

VOZga Birjahon soğliqni saqlaş kuni munosabati bilan oçiq xat

3-noyabr kuni önlab xalqaro soğliqni saqlaş va atrof-muhitni muhofaza qiliş taşkilotlari Jahon soğliqni saqlaş taşkilotini içimlik suvidagi nitratlar miqdoriga ön yillar davomida amal qilib kelayotgan me’yorlarni qayta körib çiqişga çaqirdi. 85 taşkilot imzo çekkan oçiq xatda — ular qatorida Greenpeace International, Oilaviy şifokorlar Jahon taşkiloti (WONCA) va Yevropa atrof-muhit byurosi ham bor, — nitratlarni VOZning içimlik suvi sifati böyiça körsatmalarini yaqinda qayta körib çiqiş jarayoniga kiritişni söradi. Xat VOZning yillik Birjahon soğliqni saqlaş kunigabağişlangan bölib, bu kunning maqsadi — odamlar, hayvonlar, ösimliklar va ekotizimlar farovonligining özaro boğliqligini ta’kidlaşdir.

Amaldagi me’yorda imzo çekuvçilarni qoniqtirmayotgan nima bor

VOZning amaldagi tavsiyalari içimlik suvidagi nitratlarning eng yuqori miqdorini 50 mg/l (nitrat hisobida) yoki 11,3 mg/l (nitrat-azot hisobida) deb belgilaydi. Bu çegara 1958-yilda qabul qilingan bölib, taşkilotlar ta’kidlaganidek, u aynan «kök çaqaloq» sindromi — qonning kislorod taşiş qobiliyati pasayadigan, ölimğa olib kelişi mumkin bölgan holatning oldini oliş maqsadida işlab çiqilgan edi. Xatda çegara «işonçli epidemiologik ma’lumotlar hisobğa olinib qayta körib çiqilmagani»deb bayon etilgan; bu ma’lumotlar nitratlarning uzoq muddatli va past darajadagi ta’sirini jiddiy xavflar, xususan kolorektal saraton va homiladorlikning salbiy natijalari bilan boğlaydi. WONCA raisi Pratyuş Kumar qöşma bayonotdaşunday dedi: tadqiqotlar «hozir içimlik suvidagi nitratlarni, hatto VOZning amaldagi çegarasidan ança past darajalarda ham, içak saratoni va erta tuğiliş bilan boğlayotganini körsatmoqda».

Daniya misoli va xatning amaliy ahamiyati

Taşkilotlar Daniya hukumatitopşiriğida tuzilgan ekspertlar guruhi xulosalariga işora qildi: ötgan yili u amaldagi xalqaro standart jamoat salomatligini himoya qiliş uçun yetarli emas degan xulosaga keldi va nitratlarning çegara miqdorini 6,0 mg/l gaça pasaytirişni tavsiya qildi. Daniya bu tavsiyani bajariş majburiyatini oldi, biroq uni amalğa oşiriş muddatlari hozirça belgilanmagan. Imzo çekuvçilar fikriça, bu qaror «global tavsiyalar va milliy soğliqni saqlaş siyosati örtasidagi nomutanosiblikni»yuzğa keltiradi, çunki köpgina hukumatlar öz içimlik suvi standartlarini VOZ tavsiyalariga asoslaydi. Aynan şu sababli ular körsatmalarni yangilaşni «global siyosat islohoti uçun hayotiy ahamiyatğa ega» deb ataydi: agar VOZ me’yorni qayta körib çiqsa, özgarişlar alohida davlatlar emas, balki köplab mamlakatlarning milliy standartlariga ta’sir qiladi.

Ifloslaniş sabablari va hukumatlarga qöyilğan talablar

Nitratlar va nitritlar — tuproqda, suvda va gö‘şt kabi köplab mahsulotlarda uçraydiğan, şuningdek oziq-ovqat qöşimçalari sifatida işlatiladiğan azot va kislorodning tabiiy birikmalaridir. Suvdagi ularning miqdorini inson faoliyati — qişloq xöjaligi öğitlaridan foydalaniş, gö‘ng oqizilişi va nosoz septik tizimlar — oşiradi, bu esa suvni ayniqsa bolalar va homilador ayollar uçun zararli qiladi. Greenpeace’ning global qişloq xöjaligi loyihasi rahbari Amanda Larsson şunday dedi: «Suv hayat bağişlaşi kerak, unğa tahdid solmasliği kerak», — dedi va hukumatlarni «intensiv çorvaçilik ösişini töxtatişğa» hamda işlab çiqaruvçilarni ekologik qişloq xöjaligi usullariga ö‘tişda qöllab-quvvatlaşğa çaqirdi. VOZ hozirça xat böyiça qaror qabul qilmagan; masala faqat körsatmalarni yaqinda qayta körib çiqişğa qöyiladiğan talablar qatoriga kiritilgan.