BMT: Afğonistonda afyun lalmasi ekiladigan maydonlar bir yilda 325 foizga ösdi

Uç yillik paslikdan keyin keskin ösiş

Afğonistonda afyun lalmasi ekiladigan maydonlar 2026-yilda 3 foizga ösdi, bu esa 2022-yilning aprelida «Tolibon» harakati tomonidan joriy etilgan giyohvandlik vositalarini işlab çıqariş taqiqdan keyingi uç yillik past körsatkiçlar davrini töxtatdi. Bu haqdagi ma'lumot Birlaşgan Millatlar Taşkilotining Giyohvandlik va Jinoyatçilik böyiça idorasi hisobotida keltirilgan bölib, uni Daryo.uz naşri havola qilgan. Taşkilot bahosiga köra, lalma 2025-yildagi taxminan 10,2 ming gektar örniga 43,3 ming gektar maydonda yetiştirilgan. Afun işlab çıqariş deyarli beş barobar ösib, 296 tonnadan 1466 tonnaga yetdi; bu ösiş maydonlarning kengayişi va yoğingarçilik hamda suv ta'minoti hisobiga hosildorlikning 29 dan 33,8 kilogrammgaça kötarilişi bilan izohlanadi. Şu bilan birga, ekiladigan maydonlar hali ham taqiqdan oldingi darajadan, öşanda ular 200 ming gektardan oşgan paytdan ança past, biroq hisobotda taqiqning ta'siri, körinib turibdiki, zaiflaşayotgani qayd etilgan.

Geografiya şimoli-şarqqa surildi

Taqiq yillarida ilk marta işlab çıqariş markazi köçdi: mamlakat şimoli-şarqiga barça ekiladigan maydonlarning 76 foizi töğri keldi, tarixiy janubi-ğarb örniga. Eng katta ösiş Badaxşon viloyatida kuzatildi — 6,6 mingdan deyarli 29,5 ming gektargaça (+344%), Taxor viloyatida esa ekiladigan maydonlar 11 barobardan ortiq ösib, 274 gektardan 3,4 ming gektarga yetdi. Şimoli-şarqiy viloyatlarga jami taxminan 33 ming gektar va taxminan 1090 tonna afyun töğri keldi — bu butun mamlakat hajmning uç çoragidir. Ösiş an'anaviy hududlarda ham qayd etildi: Hilmandda maydonlar 681 gektardan 3,5 ming gektargaça, Qandahorda esa 1,56 ming gektargaça kengaydi. Lalma ekiladigan maydonlar 34 viloyatdan 16 tasida aniqlandi — bu ötgan yilgiga qaraganda beş taga köp.

Dehqonlar plantatsiyalarni yaşiradi, operatsiyalar töqnaşuvlarga olib keldi

BMT Giyohvandlik va Jinoyatçilik böyiça idorasi ma'lumotlariga köra, dehqonlar ekiladigan maydonlarni aniqlaş çoralariga moslaşmoqda: sun'iy yöldoş tasvirlari buğday va arpa dalalari içida yuzlab kiçik lalma uçastkalarini, şuningdek, devor bilan öralgan hududlardagi plantatsiyalarni körsatdi. Hilmandda ekiladigan maydonlarning 90 foizdan ortiği uşbu usullardan biri bilan yaşirilgan; dehqonlar, şuningdek, butun hosilni yöqotiş xavfini kamaytiriş uçun ekiş va yiğim-terimni turli muddatlarga bölib ötkazadi. Badaxşonda may va iyun oylarida ötkazilgan ekiladigan maydonlarni yöq qiliş operatsiyalari norozilik namoyişlari va «Tolibon» xavfsizlik kuçlari bilan töqnaşuvlar bilan keçdi, bir neça kişi halok böldi va yaralandi. Hisobotga köra, noroziliklarning ba'zi qatnaşçilari plantatsiyalarni yöq qilişni qöllab-quvvatlagan, biroq operatsiyalar usullariga qarşı çıqib, boşqa ekiladigan maydonlarga zarar yetkazilgani haqida xabar bergan. «Tolibon» hokimiyati taxminan 22 ming gektar lalma yöq qilinganini ma'lum qildi, biroq BMT Giyohvandlik va Jinoyatçilik böyiça idorasi bu raqamni texnik jihatdan tasdiqlay olmadi.

Daromadlar tiklandi, BMT keyingi ösişdan oğohlantirmoqda

Işlab çıqariş hajmları taqiqdan oldingi darajadan past bölsa-da, daromadlar tiklandi: Afğoniston içidagi savdoğarlar taxminan 525 million dollar oldi — bu yaqınan YaIMning 2,7 foizi va qişloq xöjaligi sektorining 8,5 foizini taşkil etadi (qayta işlaşş, kontrabanda va eksportni hisobga olmaganda). Afunning kilogramm narxi taxminan 500 dollarni taşkil etdi, 2025-yilda bu 570 dollar, taqiqdan oldin esa 100 dollardan kam edi. BMT Giyohvandlik va Jinoyatçilik böyiça idorasi zaxiralarning kamayişi, yuqori narxlar, iqtisodiy qiyinçiliklar va ekiladigan maydonlarning qayta tiklanişi 2026-yildan keyin lalma işlab çıqariş va geroin kontrabandasining yanada ösişiga olib kelişi mumkinligi haqida oğohlantirmoqda hamda qişloq xöjaligi, iş örinlari, bozorlarga va moliyalaşga kiriş, infratuzilma va kasbiy ta'lim kabi muqobil daromad manbalariga investitsiya kiritişga çaqirmoqda. Taşkilot fikriça, monitoringni davom ettiriş 2026-yildagi ösiş dehqonlarning vaqtinçalik moslaşuvi yoki afyun iqtisodiyotining keng kölamda tiklanişi boşlanişimi ekanligini körsatişi kerak.