Rossiyaning soya floti: AQSh sanksiyalarni yumshatishni muhokama qilmoqda, YI esa o‘z dastaklarini izlamoqda

«Soya flotiga» qarshi sanksiyalar bilan nima bo‘lyapti

Rossiyaning Ukrainaga to‘liq miqyosda bosib kirganidan buyon Moskva tobora ko‘proq shunday soya flotiga — yukning kelib chiqishini va borish manzilini yashirish uchun transponderlarini o‘chirib qo‘yadigan, eski, ko‘pincha sug‘urtalanmagan va yomon parvarishlangan tankerlarga tayanmoqda. S&P Globalning, Deutsche Welle havola qilganbahosiga ko‘ra, bunday kemalar allaqachon dunyo neft tanker tonnajining deyarli 19 foizini tashkil etmoqda. Shunga o‘xshash sxemalar Eron va Venesuelaga ham nisbat beriladi.

AQSh ma’muriyati ichidagi qarama-qarshilik

DW Reutersga tayanib xabar berishicha, Donald Tramp ma’muriyati soya flotidagi bir qancha kemalarga sanksiyalarni bekor qilib, ularning cheklovlarga duchor bo‘lmagan neftni tashishiga ruxsat berishni ko‘rib chiqmoqda. Ismi ochilmagan amerikalik amaldorning so‘zlariga ko‘ra, maqsad — rekord darajada yuqori bo‘lgan jahon fraxt stavkalarini pasaytirish. Biroq energetika vaziri Kris Rayt buni rad etadi: Bloombergga bergan izohida u «sanksiyalar bekor qilinmayapti» deb bildirganva AQSh bo‘sh turgan tankerlarni sotib olib, ularni tiklaydigan hamda sanksiyalanmagan neft tashishga o‘tkazadigan investorlar bilan ishlayotganini — «yomon flotdan yaxshi flotga o‘tish»ni ta’kidlagan. Hukumatning soya flotiga oid batafsil rejisi hozircha taqdim etilmagan.

Kontekst: dizel bitimi va sanksiyalarni bekor qilish

Ko‘rib chiqilayotgan yumshatish Trampning shu oy Vladimir Putin bilan rossiya dizel yonilg‘isining jahon bozorlariga chiqarilishi to‘g‘risida erishilgan kelishuvidan so‘ng muhokama qilinmoqda — bu 3-noyabrdagi o‘rtacha saylovlardan oldin AQShda yoqilg‘i narxlarini pasaytirishga qaratilgan harakatlar bir qismi sifatida qaralgan edi. Tramp, shuningdek, Moskvaning energetika daromadlariga zarba bergan va rus nefti hamda gazining yirik xaridorlariga tariflar bilan tahdid qilgan yaqinda qabul qilingan qonunchiliknazarda tutgan Rossiyaga qarshi keng ko‘lamli yangi sanksiyalarni bekor qildi. Bu qaror sanksiyalar rejimiga bo‘lgan ishonchni buzish xavotirlari tufayli Ukraina va uning Yevropa ittifoqchilarining keskin tanqidiga sabab bo‘ldi.

AQShsiz Yevropa Ittifoqi nima qila oladi

DW muxbirlari bilan gaplashgan mutaxassislar sanksiyalarni bekor qilish butun rejimni zaiflashtirishini tan oladi: IISS vakili Maykl Karpenter bunday qadam urushni tugatish uchun AQSh qilishi kerak bo‘lgan ishning «to‘g‘ridan-to‘g‘ri teskarisi» deb atadi, Brookings vakili Ben Xarris esa bu Rossiyaga neftni bozor narxlarida savdo qilishni osonlashtirib, byudjet daromadlarini oshirishini qayd etadi. Ularning fikricha, bunday holda mas’uliyat Yevropaga o‘tadi, biroq uning dastaklari kuchsizroq — amerika moliya tizimidan chiqarib yuborish bilan tahdid solish bilan qiyoslanmaydi. Shu bilan birga, YI qo‘lida vositalar bor: o‘z suvlaridagi tankerlarga haqiqiy sug‘urta talab qilish, bu ko‘plab soya flot kemalarining rus neftini qonuniy tashish imkoniyatini amalda yo‘qqa chiqaradi, tankerlar suzib yurgan davlatlarga bosim o‘tkazish hamda Boltiq dengizida tekshiruvlar o‘tkazish — Karpenterning so‘zlariga ko‘ra, soya flotining «mutlaq ko‘pchiligi» shu dengiz orqali, Daniya bo‘g‘ozidan chiqib ketadi. DW qayd etishicha, Rossiya gumonlanayotgan tankerlarni ushlashgajavoban Yevropa kemalarini o‘lja olish bilan tahdid qilgan, Karpenterning baholashicha, AQSh yordamisiz yevropaliklarga sanksiyalarni majburlash bilan bog‘liq xavflarni o‘z zimmasiga olish qiyinroq bo‘ladi.