Ispaniyada tezyurar poyezdlar to‘qnashuvi qurbonlari soni 69 taga yetdi: avtomatikadagi nosozlik va dispetcher qarori tergov ostida

So‘nggi 13 yildagi eng yirik temir yo‘l falokati

28-oktabr ertalab Toledo viloyatida, Madriddan taxminan 130 km janubda, davlat operatori Renfening Madriddan Sevilyaga ketayotgan AVE poyezdi to‘liq tezlikda yo‘lda to‘xtab turgan xususiy tashuvchi Iryo tarkibining orqa qismiga urildi. Zarbadan bir necha vagon relsdan chiqib ketdi, biri yonib ketdi. Renfe poyezdida 397 yo‘lovchi, Iryoda esa 147 yo‘lovchi bo‘lgan. Payshanba kunga qadar halok bo‘lganlar soni 69 taga yetdi, bu esa ushbu voqeani so‘nggi 13 yil ichida Ispaniyadagi eng ko‘p qurbon bo‘lgan va 2013-yilgi Santyago-de-Kompostela yaqinidagi halokatdan buyon Yevropadagi eng og‘ir voqealardan biriga aylantirdi. Buni The National, Anadolu va Gazeta.uz Ispaniya hokimiyatlariga tayanib xabar qildi.

Sabablar haqida nimalar ma’lum

Ispaniya transport vaziri Oskar Puente so‘zlariga ko‘ra, soat 8:30da poyezdlar tezligini nazorat qiluvchi LZB avtomatlashtirilgan tizimida nosozlik yuz berdi, natijada uchastkada oltita poyezd, jumladan, halokatga uchragan ikkala poyezd ham to‘xtadi. Uchastkani boshqarish Madridagi Adif dispetcherlik markaziga o‘tdi va soat 8:36da Renfe AVE poyezdiga tezlikni cheklamasdan — 200 km/cha tezlikda — harakatni davom ettirishga ruxsat berildi, holos Iryo tarkibi 25 km oldinda yo‘lda to‘xtab turgan edi. Ispaniya OMMlari e’lon qilgan audioyozuvlar suhbatlardan ma’lum bo‘lishicha, Iryo mashinisti poyezdni qayta ishga tushirish va LZBga ulanish imkonsizligi haqida xabar bergan, dispetcher esa BBC News bahosiga ko‘ra, Renfe AVE yaqinlashishidan oldin to‘xtab turgan tarkib haqida xabardor bo‘lgan. Puente dispetcherlik markazining qarorini «tushuntirib bo‘lmaydigan» deb atadi, biroq xulosalarni tergov chiqarishi kerakligini ta’kidladi; OMM xabarlariga ko‘ra, dispetcher politsiya tomonidan so‘roq qilingan. Gazeta.uz bu versiyani BBC News’ga tayanib bayon etadi.

Tizimli xavfsizlik masalasi

Falokat Ispaniya temir yo‘llari xavfsizligi haqidagi uzoq davom etgan munozarani keskinlashtirdi. Cadena SER havola qilgan temir yo‘l hodisalarini tergov qilish komissiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, u 2024-yilgi Kuenkadagi hodisadan so‘ng to‘qnashuv oldidagi yagona to‘siq uchastkaning bo‘shligini dispetcherning ko‘z bilan tekshirishi — butunlay inson qaroriga bog‘liq himoya — ekanligi haqida ogohlantirgan va texnik vositalarni tavsiya etgan edi. El Pais ham Yevropa Komissiyasi ma’lumotlarini keltirgan: 2022-yilda Ispaniya temir yo‘llarni saqlashga kilometriga taxminan 95 860 yevro sarflagan — bu o‘rtacha YI ko‘rsatkichidan taxminan ikki barobar kam, shu bilan birga o‘tgan yili tezyurar liniyalarda yo‘lovchi oqimi 44,5 mlnnga yetib, 2019-yilga nisbatan ikki barobar oshgan. Muhandis Jordi Vinyolas Prat nashrga bergan intervyusida tizimning o‘zi poyezdlarni to‘xtatib, «mukammal ishlaganini», asosiy savol esa bunday xatoga yo‘l qo‘ygan protokollarda ekanini ta’kidlagan.

Reaksiya va oqibatlar

Hukumat 29–31-oktabr kunlari uch kunlik milliy motam e’lon qildi; mamlakatda, jumladan, Madridning Atocha vokzalida bir daqiqalik sukut saqlandi. Toledo morgi 30 jasadga mo‘ljallangan edi, biroq uning sig‘imi yetmadi: shahar 52 halok bo‘lganni qabul qildi, armiya vaqtinchalik maydon tashkil etdi, deya AFPxabar beradi. Halok bo‘lganlar orasida sobiq mehnat vaziri Fatima Banyes ham bor, bu haqda CEOE assotsiatsiyasi tasdiqladi. Ispaniya Tashqi ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, halokatda yetti davlatdan 42 xorijiy fuqaro ishtirok etgan, biri halok bo‘lgan va kamida yettisi jarohat olgan. 29-noyabrdagi muddatidan oldingi saylovoldi kampaniyasi to‘xtatilgan bosh vazir Pedro Sanches «bu fojianing har bir tafsilotini aniqlashga» va xavfsizlikni kuchaytirishga va’da berdi; qirol Filipp VI jarohat olganlarni ko‘rgandan so‘ng bunday holat takrorlanmasligi uchun chora ko‘rishga chaqirdi. Muxolifatdagi Xalq partiyasi rahbari Alberto Nunez Feyxo tarmoq bo‘yicha «to‘liq va mustaqil audit» talab qildi va Puenteni aybni bitta dispetcherga yuklashga urinishda aybladi. Renfe mashinistlari payshanba kuni temir yo‘l xavfsizligini himoya qilish maqsadida oldindan rejalashtirilgan ish tashlash o‘tkazdi; Semaf kasaba uyushmasi raisi Diego Martin e’tibor «xato ravishda aybdorlarni izlashga qaratilganini», xodimlar esa «eskirgan tizimlar» bilan mehnat qilayotganini aytdi. O‘zbekiston Prezidenti Ispaniya qiroliga hamdardilik bildirdi.