Asosiy ma’lumotlar

  • Uchinchi Rossiya–Afrika sammiti 2026-yil 28–29-oktabr kunlari Moskvada iqtisodiy hamkorlikka urg‘u bilan bo‘lib o‘tmoqda.
  • Uchinchi Rossiya–Afrika sammiti 2026-yil 28–29-oktyabr kunlari Moskvada iqtisodiy hamkorlikka urg‘u bilan bo‘lib o‘tmoqda.
  • 2025-yilda Rossiyanning 54 ta Afrika mamlakati bilan tovar aylanmasi taxminan 27 mlrd dollar — RF tashqi savdosining atigi 3,9 foizi; ESning Afrika bilan savdosi taxminan 385 mlrd dollar.
  • Asosiy hamkor — Misr: Rossiya–Afrika savdosining taxminan 39 foizi unga to‘g‘ri keladi, shuningdek 25 mlrd dollarlik Rossiya krediti bilan qurilayotgan El-Dabaa AES loyihasi ham bor.
  • Asosiy hamkor — Misr: Rossiya–Afrika savdosining qariyb 39 foizi unga to‘g‘ri keladi, shuningdek, 25 mlrd dollarlik rus krediti bilan El-Dabaa AES qurilishi ham bor.

Moskvadagi sammit va savdoning haqiqiy hajmi

2026-yil 28–29-oktabr kunlari Moskvada uchinchi Rossiya–Afrika sammiti bo‘lib o‘tmoqda; bunday uchrashuvlar 2019-yildan buyon taxminan uch yilda bir marta o‘tkaziladi. Dastur iqtisodiy hamkorlikka qaratilgan, ammo siyosat, xavfsizlik, fan va madaniyatni ham qamrab oladi. Deutsche Welle qayd etishicha, Deutsche Welle, Rossiya faqat bir nechta Afrika mamlakati bilan faol ishlaydi, asosan qit‘aning shimolida, va bu savdo raqamlarida ko‘rinadi: Rossiya Federal bojxona xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda 54 ta Afrika mamlakati bilan jami tovar aylanmasi taxminan 27 mlrd dollarni tashkil etgan — bu Rossiya tashqi savdosining atigi 3,9 foizi. Taqqoslash uchun: Afrikaning ES bilan savdosi taxminan 385 mlrd dollar, Xitoy bilan — 348 mlrd dollardan ortiq, AQSh bilan — deyarli 105 mlrd dollar, Hindiston bilan — 103 mlrd dollarga yetgan.

Misr — asosiy hamkor, ammo mafkuraviy ittifoqchi emas

Moskvaning qit‘adagi asosiy hamkori Misr — Afrikaning ikkinchi yirik iqtisodiyotibo‘lib qolmoqda. Ikki tomonlama tovar aylanmasi 2021-yildan buyon ikki barobardan ortiq o‘sib, 2025-yilda 10,5 mlrd dollarga yetdi; asosni Rossiya doni yetkazib berish tashkil etadi, undan keyin metallurgiya mahsulotlari keladi, Misr esa Rossiyaga asosan meva va sabzavot eksport qiladi. 2025-yilgi Rossiya–Afrika savdosining taxminan 39 foizi Misrga to‘g‘ri kelgan. Bayqor loyiha — O‘rta yer dengizi sohilidagi yirik El-Dabaa atom elektr stansiyasi bo‘lib, u qiymatining taxminan 85 foizini qamrab oluvchi 25 mlrd dollarlik Rossiya krediti hisobiga moliyalanadi. Yaqin Sharqdagi Rossiya siyosati bo‘yicha ekspert Nikita Smagin uzoq muddatda Misr Moskvaning Afrikadagi «darvozasi»ga aylanishi mumkin deb hisoblaydi, ammo ogohlantiradi: Qohira o‘z manfaatlarini ko‘zlaydi va yordam sof siyosiy birdamlikdan kelib chiqib ko‘rsatilayotganiga umid qilish juda optimistik bo‘lardi. Tallindagi Xalqaro mudofaa va xavfsizlik markazi (ICDS) vakili Ivan Klyshch aytishicha, diplomatchilar va biznes Tanzaniya va Efiopiya bilan aloqalarni kengaytirishga harakat qilmoqda, biroq «sezilarli muvaffaqiyatsiz».

Harbiy mavjudlik iqtisodiyotdan muhimroq

Rossiyaning harbiy sohadagi mavjudligi savdodan ko‘ra ko‘proq ko‘zga tashlanadi. «Vagner» ChK kelganidan so‘ng Rossiya yollanma jangarilari rejimlarni, avvalo Sahelning beqaror mamlakatlarida qo‘llab-quvvatlab, buning evaziga bog‘langan tuzilmalar orqali xomashyo resurslariga kirish imkonini oladi. Yevgeniy Prigojin vafotidan keyin operatsiyalarning aksariyati Rossiya mudofaa vazirligi tomonidan tashkil etilgan va nazorat qilinadigan «Afrika korpusi»ga o‘tgan. AQSh Kongressining tadqiqot xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, eng yirik Rossiya harbiy kontingentlari — bir necha ming kishilik — Markaziy Afrika Respublikasi, Mali va Liviya­da joylashgan; korpus Burkina-Faso va Nigerdagi mavjudligini kengaytirishga intiladi, yollanma jangarilar Ekvatorial Gvineyada ham ko‘ringan. Keyptaun universiteti vakili Irina Filatova bunday mavjudlikning ahamiyatini oltin va uran konlari bilan, Yevropaning janubiy chegaralariga — migratsiya va mintaqaviy xavfsizlikni ham o‘z ichiga olgan holda — ta’sir qilish imkoniyati bilan hamda dengizga chiqishi yo‘q mamlakatlarni ta’minlash uchun Liviyaning logistika markazi roli bilan izohlaydi.

Qurol-yarog‘, diplomatiya va Rossiyaga nisbatan qarash

Rossiya Afrikadagi yirik qurol yetkazib beruvchilardan biribo‘lib qolmoqda, garchi Ukrainadagi urush davomida eksport pasaygan bo‘lsa-da: SIPRI bahosiga ko‘ra, 2021–2025-yillarda uning bozor ulushi 15 foizni tashkil etib, AQSh (19 foiz) va Xitoydan (17 foiz) keyin uchinchi o‘rinda bo‘lgan, 2020–2024-yillarda esa Rossiya 21 foiz bilan birinchi o‘rinda edi. Ivan Klyshch Moskvaning Afrikadagi ta’siri savdo va investitsiya hajmiga qaraganda ancha katta ekanini — oziq-ovqat va o‘g‘it yetkazib berish hamda harbiy mavjudlik hisobiga — qayd etadi. Ganalik ekspert, GIS vakili Fidel Ovusu qit‘aning «diplomatik vazniga» e’tibor qaratadi: Rossiya BMT Bosh Assambleyasida qo‘llab-quvvatlanishiga umid qiladi va so‘nggi paytlarda ovoz berishda avvalgiga qaraganda yaxshiroq natijalarga erishmoqda. Moskva o‘zini Global Janub manfaatlari himoyachisi sifatida ko‘rsatmoqda: Putin «Valday» klubi konferensiyasida Rossiyaning maqsadi mustamlakachi davlatlar kabi «Afrikadan foyda ko‘rish yoki biror narsa o‘g‘irlash» emas, balki «birgalikda rivojlanish» ekanini bildirdi. Filatova esa Afrika yagona davlat emasligini ta’kidlaydi: Rossiyaga nisbatan qarashlar har xil, elitalarning qarashlari esa oddiy fuqarolar kayfiyatidan ko‘pincha sezilarli darajada farq qiladi; Janubiy Afrikada Rossiya rivoyati juda ijobiy qabul qilinadi, ammo antikolonial kun tartibi boshqa mamlakatlarda Rossiya bilan bog‘lanib qolishi shart emas.