ECA so‘rovi: uchuvchilarning yarmidan ko‘pi charchoq holatida parvoz qilgan, hisobot tizimiga ishonch past

Muammoning qamrovi

So‘ralgan uchuvchilarning yarmidan ko‘pi kuchli charchoq holatida parvozlarni bajarishga to‘g‘ri kelganini, 76 foizdan ortig‘i esa oxirgi to‘rt hafta ichida kamida bir marta kabinada mikrouyqu — qisqa muddatli ixtiyorsiz uxlab qolish — boshidan kechirganini ma’lum qilgan. Buni Yevropa parvoz ekipajlari assotsiatsiyasi (ECA) o‘tkazgan so‘rov natijalari tasdiqlaydi, haqida euronews yozgan. Aviatsiya maslahat kompaniyasi Baines Simmons tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot 32 davlatdan 7200 uchuvchini qamrab oldi. Katnashchilarning yarmidan ko‘pi, shuningdek, oxirgi uch oy ichida kamida bir marta parvozni bajarib, keyinchalikgina charchoq tufayli o‘zini parvozga yaroqsiz deb e’lon qilishi kerak bo‘lganini tushunib yetganini tan oldi.

Charchoq nega xabar qilinmaydi

82 foiz uchuvchi charchoq haqida hisobot topshirishni bilishiga qaramay, atigi 12 foizi hisobot tizimiga ishonch bildirganini, faqat 11 foizi esa bunday hisobotlar xavfsizlikni oshiruvchi tezkor o‘zgarishlarga olib kelganini aytgan. So‘ralganlarning yarmi charchoq xavflari ularning aviakompaniyasida yomon boshqarilayotgani yoki umuman boshqarilmayotgani fikrida. Uchuvchilar eng ko‘p rahbariyat reaksiyasidan qo‘rqish (47 foiz), e’tibor tortishni xohlamaslik (44 foiz) va ish beruvchiga noqulaylik yaratishni istamaslik (35 foiz) sabablarini atagan. «Agar uchuvchilar karyerasiga ta’sir qilishidan qo‘rqsa, charchoq holatlari hujjatlashtirilmaydi va xavf yana kabinaga qaytadi», — dedi ECA boshqaruv a’zosi kapitan Koen Jorj.

To‘plangan charchoq va tartibga soluvchi muassasaning pozitsiyasi

ECA kabinadagi charchoq belgilariga bosh qoqish, ko‘zni yopib qolmaslik uchun kurashish, diqqat pasayishi va mikrouyqu epizodlarini kiritadi. Charchoq o‘tkir uyqusizlik, uzoq yoki og‘ir parvoz smenalaridan, shuningdek, tiklanish uchun muntazam yetarli vaqtning yo‘qligidan kelib chiqishi mumkin. Hisobotda ayniqsa to‘plangan charchoq xavfita’kidlangan bo‘lib, u asta-sekin ortib boradi: uchuvchilar bunday holatning yomonlashishini qisqa muddatli uyqusizlik oqibatlaridan ko‘ra oldindan aniqlash qiyinroq bo‘ladi. Muammo tartibga soluvchi muassasaga ham uzoq vaqtdan beri ma’lum: Yevropa parvoz xavfsizligi agentligi (EASA)ning 2026-yil iyun oyidagi hisobotida ekipaj charchoqi xavfsizlikka eng barqaror va jiddiy tahdidlardan biri deb atalgan; hujjat buni parvoz jadvallari, qisqa muddatda jadvalning tez-tez o‘zgarishi va parvoz komandirining parvoz smenasini belgilangan chegaradan oshirish huquqidan foydalanish bilan bog‘laydi. EASA hisobot sifatini yaxshilaydigan va xodimlar jazo qo‘rqmasdan charchoqni tan olishlari mumkin bo‘lgan ish madaniyatini shakllantirishga yordam beradigan tashabbuslar zarurligini ta’kidlaydi.