Kanadaning Yevropa Ittifoqidagi «assotsiatsiyalangan a'zoligi» Bryussel va ittifoq a'zolari poytaxtlari örtasida bahs tuğdirdi

Kelişuvsiz ilgari surilan ğoya

Sentyabr oyida Yevropa Parlamentida Ittifoqning ahvoli haqidagi nutq sözlagan Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Leyen Kanadaga Yevropa Ittifoqining birinçi «assotsiatsiyalangan a'zosi» böliş taklifini berdi — boş vazir Mark Karni bu nutqda faxriy mehmon sifatida iştirok etgan edi. Ma'lumotlarga köra, Euronews, bu ğoya ilgari kanadaliklar bilan muhokama qilingan, biroq na Yevropa Ittifoqi davlatlarining hukumatlari bilan, na Komissiyaning özida çuqur işlab çiqilmagan, bu Parij va Berlinni ham ogohlantirmasdan qoldirilgan. Karnining özi bu formulaga ehtiyotkor munosabatda böldi va «kelajak ittifoqi» haqida ğapirişni afzal kördi: «Muhimi mazmun», — dedi u bu atama unga ma'qulmi degan savolğa javoban.

Poytaxtlar deklaratsiyani tösib qöymoqda

Köpgina kuzatuvçilarning bahosiga köra, blokning ittifoq a'zosi bölmagan davlat bilan eng yaqin hamkorliğini belgilaşi kerak bölgan Yevropa Ittifoqi — Kanada sammitidan oldin Berlin boşçiligida bir neça Yevropa poytaxti hozirğaça aniq belgilanmagan atamaga qarşi çiqdi. Beşta Yevropa diplomati Euronews'ğa asosiy e'tiroz «noma'lum terminologiya» ekanliğini, bu huquqiy noaniqlik va boşqa uçinçi davlatlarda ortiqça kutişlar yaratişi mumkinliğini aytdi. Ötgan hafta qayta körib çiqilğan qöşma deklaratsiya loyihasida bu tuşunça töğridan-töğri tilğa olingan edi: deklaratsiya Kanada hokimiyatlari bilan yirik siyosiy va tartibğa soliş taşabbuslari böyiça muntazam almaşinuvlar va 2027-yilği sammitda hamkorlikning töliq hajmini belgilaşni va'da qilğan. Bu atamaning Yevropa Ittifoqining birinçi rasmiy siyosiy hujjatiga töğridan-töğri kiritilişi Germaniya, Italiya va Gretsiyaning qattiq qarşiliği hamda Fransiyaning şubhasini keltirib çiqardi. Duşanba kuni keçqurun tarqatilğan yangi loyihada Italiya hukumati taklifi bilan uşbu kontseptsiya «Yevropa Komissiyasi tomonidan ilgari surilğani» haqida qöşimça izoh paydo böldi. Hujjat seşanba kuni odatda «sukut protsedurasi» deb ataladigan tartibda qabul qilinişi rejalaştirilğan edi, biroq Germaniya, Italiya, Fransiya va Gretsiya muddat tuğaşidan oldin e'tiroz bildirdi. Italiyaning e'tirozi assotsiatsiyalangan a'zolikka tegişli emas edi — uning formulasi qabul qilingan edi — balki muvozanatli karbonsizlantiriş ötişi uçun raqobatbardoşlik va texnologik suverenitet haqidagi paragrafğa tegişli edi. Yevropa Keñşişi raisi Antoniu Kostaning idorasi yangi versiyani tarqatişi kerak, undan söng çorşanba kuni elçilar darajasidagi muzokaralar böladi — payşanba kuni Monrealda oçiladigan sammitdan oldin.

Söz bahsining ortida nima turibdi

Mazmun böyiça qarama-qarşilik deyarli yöq: Kanada bilan mudofaa, tanqidiy ahamiyatğa eğa xomaşyo, energetika, savdo va çegara xavfsizliği sohalarida hamkorlikni çuqurlaştiriş böyiça keng konsensus mavjud. Bahs aynan atama atrofida keçmoqda. Berlin uçun asosiy şart — a'zo davlatlar avval hamkorlik paketining mazmunini belgilaşi va keyingina deklaratsiya formulalarini kelişişi, aksinça emas. Boşqa davlatlar huquqiy oqibatlarga işora qilmoqda: «Bu heç narsani anğlatmaydi, şartnomalarda bunday yöq», — dedi Euronews'ğa bir diplomati va «biz bu kontseptsiyani işğa tuşiriş yölini topmoqçimiz» deb qöşimça qildi. Diplomatlar vaziyatni 2023-yilği Tunis bilan migratsiya bitimiga öxşatmoqda, öşanda ham fon der Leyen kelişuv haqida rasmiy mandat yöqligi uçun tanqid qilingan edi: maqsadlarni barça qöllab-quvvatlağan, biroq usulni yöq. E'tiborli toki, «assotsiatsiyalangan a'zolik» tuşunçasini birinçi bölib Germaniya kansleri Fridrix Mers taklif qilğan edi — biroq Ukraina uçun, uni Yevropa Ittifoqiga a'zolik yölida xavfsizlik kafolatlari bilan boğlaş vositasi sifatida. Xuddi şu atamani Kanadaga tatbiq etiş boşqaça ma'no anğlatadi: bu blokka heç qaçon kira olmaydigan Yevropadan taşqaridagi davlat bilan maksimal yaqin hamkorlikning şabloni. «Köpgina boşqa davlatlar Yevropa Ittifoqiga yaqinlaşmoqçi, biroq biz ularga nima taklif qilişimizni bilmaymiz. Kanada bilan qanday bitim tuzsak, u boşqalar uçun muhim turtki bölişi mumkin», — dedi Euronews'ğa Yevropa Ittifoqi amaldori.