Kanada va YI Monrealdagi sammitda «Kelajak ittifoqi»ni tuzdi

Yangi ittifoq va uning mazmuni

Kanada va Yevropa Ittifoqi 30-oktabr kuni Monrealdagi 21-Kanada–YI sammitida «Kelajak ittifoqi»ni (Canada-EU Alliance for the Future) işga tuşirganini eʼlon qildi — bu hamkorlar örtasida umumiy gullab-yaşnayotgan iqtisodiyot va iqtisodiy xavfsizlik makonini yaratişga qaratilgan taşabbus. Anadolu xabariga köra, Kanada boş vaziri Mark Karni Yevropa Kengaşi raisi Antoniu Koşta va Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Lyan bilan uçraşdi. Qöşma bayonotda tomonlar sanoat tarmoqlarida özarolik tamoyilini taʼkidlab, strategik hamkorlikni çuqurlaştiriş, iqtisodiy xavfsizlikka tahdid soluvçi umumiy xavflarni aniqlaş hamda yanada integratsiyalaşgan va barqaror taʼminot zanjirlarini şakllantiriş böyiça kelişib oldi.

Minerallar, energiya, savdo va sunʼiy intellekt

Ittifoqning asosiy yönalişi tanqidiy xomaşyoga kiriş böladi: tomonlar qazib oliş va qayta işlaşdan işlab çiqariş va retsiklinggaça butun qöşimça qiymat zanjiri böylab investitsiyalarni tezlaştirişni, şuningdek, fuqarolik va mudofaa sanoati uçun resurslarning mumkin bölgan strategik zaxiralari hamda taʼminot mexanizmlarini örganişni niyat qilmoqda. Yevropa investitsiya banki va Kanadaning Yevropa investitsiyalari Kanadaning tanqidiy resurslariga kirişni osonlaştiruvçi şartnoma böyiça muzokaralarni yakunladi. Energetika hamkorligi kengayadi, jumladan, tomonlarning iqlim majburiyatlarini hisobga olgan holda suyultirilgan tabiiy gaz almaşinuvini qöllab-quvvatlaş hisobiga. Tomonlar, şuningdek, çegaradan ötadigan maʼlumot oqimlarini yengillaştiriş va huquqiy jihatdan aniqroq muhit yaratişga qaratilgan raqamli savdo şartnomasi böyiça mazmunli muzokaralar yakunlanganini eʼlon qildi; raqamli infratuzilma va sunʼiy intellekt sohasida hamkorlikni çuqurlaştiriş rejalaştirilgan — «işonçli» va suveren bulutli infratuzilmalar, hisoblaş quvvatlari, maʼlumotlar va sunʼiy intellekt modellari ham şu jumladan. Qöşimça ravişda tomonlar ikki tomonlama savdo tösiqlarini bartaraf etişni, ikki tomonlama biznes kengaşini tuzişni va Kanadaning Erasmus+ dasturida yanada çuqurroq iştirok etişi böyiça muzokaralarni boşlaşni niyat qilmoqda.

Assotsiatsiyalangan aʼzolik ğoyasining taqdiri

Sammit Kanada va YI örtasidagi institutsional munosabatlar kelajagi haqidagi muhokamalar fonida ötdi. Fon der Lyan avval Strasburgdagi Ittifoq holati haqidagi murojaatida Kanadaning Yevropa Ittifoqiga assotsiatsiyalangan aʼzolik ğoyasini — YIga töliq aʼzoliksiz yanada yaqinroq aloqalarni taklif qilgan edi. Xabarlariga köra, bu ğoya sammit oldidan bir qança aʼzo davlatlar qarşiligiga duç kelgan; Anadolu taʼkidlaganidek, Germaniya tegişli formulani matndan olib taşlaş böyiça saʼy-harakatlarga boşçilik qilgan. Yakuniy qöşma bayonotda assotsiatsiyalangan aʼzolik tilga olinmaydi: uning örniga rahbarlar maqsadni Kanada va YI örtasidagi «yanada yaqinroq assotsiatsiya», yuqori siyosiy darajadagi köproq aloqalar va xalqaro qiyinçiliklar böyiça yanada mustahkam muvofiqlaştiriş sifatida tasvirlaydi.