Asosiy ma’lumotlar
- Karni maqsadni atadi — muzokaralarni 2027-yil iyuniga qadar yakunlab, Kanadani ESning birinçi assotsiatsiyalangan a'zosiga aylantiriş
- Germaniya «assotsiatsiyalangan a'zolik» atamasiga qarşi çiqdi; yakuniy deklaratsiyada «tobora yaqinroq assotsiatsiya» haqida söz boradi
- Tomonlar Kanadaning Horizon va Erasmus dasturlariga töliq ulanişi hamda Ukrainaga 90 mlrd yevrolik kreditni qöllab-quvvatlaş haqida kelişdi
Monreal sammiti: maqsad — 2027-yil iyun
Kanada va Yevropa Ittifoqi Kanadaning mumkin bölgan «assotsiatsiyalangan a'zoligi» böyiça muzokaralarni 2027-yil iyuniga qadar yakunlaşga niyatli. Buni Kanada boş vaziri Mark Karni Monrealdagi ikki tomonlama sammit yakunlarida e'lon qildi, deb xabar beradi Euronews. ES şartnomalarida asosi bölmagan taklif etilayotgan maqom tomonlarni uç yönaliş — siyosat, dasturlar va boşqaruv böyiça yaqinlaştirişga xizmat qiladi, biroq uning amaliy oqibatlari hali kelişilişi kerak.
Formulirovka atrofidagi kelişmovçiliklar
Sammitdan oldinroq Germaniya «assotsiatsiyalangan a'zo» atamasiga qarşi çiqqan edi qöşma deklaratsiya kelişilayotganda: yakuniy matnda «tobora yaqinroq assotsiatsiya» haqida söz boradi. Baribir Karni kursni tasdiqladi: «Biz geografiyamizni hisobga olib, a'zoliksiz imkon qadar çuqur hamkorlik ustida işlaymiz — şu maqsadda Kanada Yevropa Ittifoqining birinçi assotsiatsiyalangan a'zosiga aylanadi», — dedi u yakuniy matbuot anjumanida va yaqin oylarda tomonlar yangi a'zolik şaklining «töliq mohiyatini, qamrovini va hajmini» belgilab olişlarini qöşdi.
Ğoyani kim va qanday ilgari surgan
Taklif muallifi Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Lyaen bölib, u sentyabr oyida ES poytaxtlarini ogohlantirmasdan blokning birinçi assotsiatsiyalangan a'zosi sifatida Kanadani köriş ğoyasini taklif qilgan edi. Karni özi dastlab Kanada suverenitetidan xavotir sababli taşabbusga ehtiyotkor munosabatda edi, biroq juma kuni uni qöllab-quvvatladi: «Bugun biz Kanada uçun assotsiatsiyalangan a'zolik tomon borayapmiz», — dedi u. Naşr ma'lumotlariga köra, Komissiya amaldorlari Berlinning qarşiligi kansler Fridrix Mers Ukrainaga nisbatan birinçi bölib «assotsiatsiyalangan a'zo» ta'rifini taklif qilgani bilan boğliq deb gumon qiladi — Kiyev öşa paytda ğoyani rad etgan ediva töliq a'zolikni xohlayotganini aytgan edi. Germaniya pozitsiyasi haqidagi savolga fon der Lyaen javob bermadi, a'zolar orasida Kanada bilan yaqinlaşişga «keng qöllab-quvvatlaş» borligini aytdi. U töliq a'zolik mumkin emasligini ta'kidladi: ES şartnomalari uni faqat Yevropa davlatlariga qoldiradi. ES mamlakatlarining jamoa pozitsiyasini ifodalovçi Yevropa Kengaşi raisi Antóniu Koşta ham «assotsiatsiyalangan a'zo» atamasidan qoçib, mavjudlarning «eng yaqin, eng çuqur va eng noyob» böladigan assotsiatsiya haqida gapirdi.
Nimalar allaqaçon kelişilgan va nima böladi
Siyosiy doiradan taşqari, sammit aniq natijalar berdi. Fon der Lyaen zudlik bilan beriladigan foydalarni atadi: Kanadaning Horizon tadqiqot dasturi va Erasmus almaşinuv dasturiga töliq ulanişi, şuningdek, Ukrainaga 90 mlrd yevrolik qöllab-quvvatlaş kreditida qatnaşişi. Tomonlar, şuningdek, raqamli savdo, energetika, tanqidiy xomaşyo sohasidagi hamkorlikni kengaytirdi, superkompyuterlar, sun'iy intellekt va sun'iy yöldoş texnologiyalari ham şu jumladan. «Assotsiatsiyalangan a'zo kontseptsiyasi — örganilmagan hudud, biroq bizda uni birgalikda şakllantiriş uçun ambitsiya, işonç va ijodkorlik bor», — dedi Yevropa Komissiyasi raisi. Keyin bahorda taklifni işlab çiqiş uçun «kollegiya — kabinet» darajasidagi uçraşuv bölib ötadi, iyun oyida esa Karni ES yetakçilari sammitida qatnaşişni kutmoqda va u yerda muzokaralarni yakunlaşga umid qilmoqda. Hujjat Yevropada qanday ratifikatsiya qilinişi hozirça noma'lum; Karni ilgari taklifni Kanada parlamentida ovozga qöyişga va'da bergan edi.
