AQSh Myanma harbiy hukumati bilan muzokaralarni boshladi, YI izolyatsiyani saqlab qolmoqda

Vashington Myanmaga nisbatan yondashuvini o‘zgartirmoqda

AQSh hukumati harbiylarga tayanadigan Myanma hukumati bilan ehtiyotkor yaqinlashishni boshladi: sentyabrdan buyon ikki raund muzokara o‘tkazildi, ularda Davlat departamenti vakili Maykl Vens qatnashdi. Deutsche Welle ma’lumotlariga ko‘ra, amerikalik diplomatlarning Myanma amaldorlari bilan uchrashuvlari avval Naypidoda, so‘ngra shu oy boshida Tokioda bo‘lib o‘tdi. Vashington manfaatlari onlayn firibgarlik markazlariga qarshi kurash, qamoqdagi amerikalik tadbirkor Adam Kastilioni ozod qilish hamda mamlakat noyob yer metallari resurslariga potensial kirish huquqini o‘z ichiga oladi — bu bozorni hozirda Xitoy nazorat qiladi.

Yevropa Ittifoqi xuntani tan olmaydi va sanksiyalarni uzaytirmoqda

Yevropa Ittifoqi harbiy rejimning qonuniyligini rad etishda davom etmoqda va 2025/2026-yillardagi saylovlardan so‘ng o‘z pozitsiyasidan qaytmadi. Saylovlar natijasida harbiylar rahbari Min Aun Hlayn prezident bo‘ldi, armiya esa siyosiy tizim ustidan nazoratni saqlab qoldi. YI sanksiyalari harbiylar bilan bog‘liq 105 shaxs va 22 tuzilmani qamrab oladi; aprel oyida ular yana 12 oyga uzaytirildi. Shu bilan birga Bryussel ishchilar — asosan yosh tikuvchi ayollar — taqdiridan xavotirdan kelib chiqib, Myanmaga imtiyozli savdo rejimini saqlab qoldi; o‘tgan yili ikki tomonlama tovar savdosi taxminan 4 mlrd yevroni tashkil etdi, 2019-yilda esa bu 3,4 mlrd yevro edi. YI rasmiy vakili DW ga blok «hozirgi harbiy rejimni tan olmaslik siyosatini davom ettirayotganini», biroq AQSh, Yaponiya, ASEAN mamlakatlari va boshqa aktyorlar rejim vakillari bilan olib borayotgan muzokaralarni «diqqat bilan kuzatayotganini» bildirdi va ASEANning «Besh bandli konsensus»ini qo‘llab-quvvatlashini aytdi. Ushbu 2021-yilgi hujjat hozirgacha to‘liq bajarilmagan.

Izolyatsiya yorilmoqda

2021-yil fevraldagi to‘ntarish keltirib chiqargan fuqarolar urushi, taxminlarga ko‘ra, qariyb 100 ming kishi hayotini olib ketdi, 4 mln dan ortiq odam mamlakat ichida ko‘chirildi, isyonchilar esa katta hududlarni nazorat qilmoqda yoki ularga da’vo qilmoqda. Shu fondda Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari izolyatsiya siyosatini tobora ko‘rib chiqmoqda: bir necha davlat allaqachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri diplomatik aloqalarni tiklagan. Tailand tashqi ishlar vaziri Sihasak Phuangketkeow o‘tgan hafta AQShning dialogga qaytishini olqishladi va ushbu oyda Manilada bo‘ladigan ASEAN sammitida Myanmaning kelajagi bo‘yicha mazmunli muhokamalar bo‘lishini taxmin qildi. Rejimning o‘zi ham izolyatsiyadan chiqish yo‘lini izlamoqda: sentyabr oyida Hlayn Time jurnaliga intervyu berdi — bu to‘ntarishdan keyin yirik g‘arb nashriga bergan birinchi intervyu. 22-oktabr inson huquqlari tashkiloti Burma Campaign UK Buyuk Britaniya hukumatini «yondashuvdagi sezilarli siljishda» aybladi: tashqi ishlar vazirligi ASEANning diplomatik uchrashuvida Myanma elchixonasining vaqtinchalik ishonchli vakili Win Zeyar Tunni qabul qilgan edi. Intelligence Online nashriga ko‘ra, rejimning Bryusseldagi ishonchli vakili Khin Thida Aye ham Yevropa siyosatchilari, jumladan chexiyalik Yevropa deputati Ondrej Dostal bilan aloqalar izlagan.

Bryussel uchun dilemma

YIning Myanma siyosati bo‘yicha ekspert, Olomoutsdagi Palacki universiteti xodimi Kristina Kironka DW ga YI ham amerikaliklar siljishidan keyin pozitsiyasini o‘zgartirishga ozgina asos borligini aytdi: AQSh strategiyasi «aniq manfaatlarni ko‘zlaydi», asosiy qazib olish loyihalari esa noyob yer metallari Endi esa hududni harbiylar emas, balki Kachin shtatidagi Kachin mustaqillik tashkiloti kabi qo‘zg‘olonchilar nazorat qiladi, shu bois «AQSh xunta bilan muzokaralar orqali nimaga erishishi noaniq qolmoqda». Uning so‘zlariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqi o‘z pozitsiyasidan voz kechsa, demokratiya himoyachisi sifatidagi obro‘si zaiflashadi, biroq «izolyatsiya nisbatan ozgina natija berdi — savol muloqot qilish kerakligi emas, balki kim bilan va qanday shartlar asosida qilishdir». Pragadagi Burma Centre direktori Sabe So DW oldida asosiy dilemmani ta’kidladi: harbiylar bilan aloqalarni kengaytirgan holda YI mamlakat kelajagi muhokamasida chetga surilish xavfini yaratadi, ayni paytda mamlakat hududining katta qismini nazorat qilayotgan demokratik muxolifat va etnik qarshilik kuchlari bilan munosabatlarni yo‘qotish xavfi ham bor. U sanksiyalarni saqlab qolish, ASEAN va BMT orqali diplomatiyani kengaytirish, cheklovlarni yumshatishni gumanitar kirish va tinchlikka erishilgan yutuqlar bilan bog‘lash, shuningdek qarshilik kuchlari nazoratidagi hududlar bilan iqtisodiy hamkorlik yo‘llarini ko‘rish mumkin deb hisobladi. DW qayd etishicha, hozircha Bryussel siyosatni tubdan qayta ko‘rib chiqishga shoshilmayapti, biroq hukumatlar myanmalik generallar uchun eshiklarini tobora ochgani sari bu o‘zgarishi mumkin.