«Turkiya» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
169 maqola
23-oktabr Turkiyaning şimoli-ğarbidagi Zonguldak viloyati Kilimli tumanidagi xususiy kömir şaxtasida metan portlaşi yuz berdi. Zamon.uz ma’lumotlariga köra, TRT Haberga tayanib, uç kişi halok böldi, beş kişi kasalxonaga yotqizildi. Euronews ikki kişi halok bölgani va bilan aloqa örnatilgan bitta şaxtaçi yer ostida qolib ketgani haqida xabar bergan edi. Tekşiruv boşlangan.
Otabek YusupovAnqarada Turkiya prezidenti Rajab Tayyip Erdoğan va Kanada boş vaziri Mark Karni iştirokida uç hujjat imzolandi: mudofaa sanoati hamkorligi töğrisidagi memorandum, havo qatnaşi töğrisidagi şartnoma va energetika sohasidagi hamkorlik böyiça qöşma deklaratsiya. Turkiya Mudofaa sanoati boş kotibiyati rahbari Haluk Gyorgyun sözlariga köra, muzokaralarda munosabatlarni strategik hamkorlik darajasiga olib çiqiş muhokama qilingan.
Javlon TursunovTurkiya birja indeksi BIST 100 payşanba kungi savdo yakunida 3,08 foizga pasayib 11 220,37 punktga tuşdi. Indeks tarkibidagi 100 aksiyadan atigi beştasi qimmatlaşdi. Indeksning bozor qiymati taxminan 11 trln lira, savdo hajmi esa 111 mlrd lirani taşkil etdi.
Javlon TursunovEgey eksportçilar uyuşmasi ma’lumotlariga köra, yanvar–sentabr oylarida Turkiya dengiz mahsulotlarining Xitoyga yetkazib berişlari pul ifodasida 190%ga ösib, 18 mln dollardan oşdi, hajmda esa 153%ga ösib, 1 588 tonnaga yetdi. Ösiş ötgan yilning oktabrida imzolangan ikki tomonlama veterinar va sanitariya talablari protokollaridan keyin boşlandi. Yetakçilar — losos va tuna.
Sevara Azamova2026-yil 9–20-noyabr kunlari Antaliya BMTning iqlim özgarişi böyiça 31-konferensiyasini (COP31) qabul qiladi. Turkiya COP31 raisligini oladi va Harakat kuniştigini boşqaradi, Avstraliya esa muzokaralar raisi böladi. Ustuvor yönalişlar — elektrifikatsiya, toza energetika ötişi, yaşil industrializatsiya, aylanma iqtisodiyot, iqlimga çidamli şaharlar va iqlim moliyalaştiriş. Turkiya 2035-yilga kelib qayta tiklanadigan energetika örnatilgan quvvatini 120 GVtga yetkaziş maqsadini qöygan.
Javlon TursunovTurkiya milliy mudofaa vazirligi Turkiya harbiy-dengiz guruhi TCG Anadolu universal desant kemasi boşçiligida NATO ötkazayotgan Neptune Strike 2026/4 faoliyatida Şimoliy, Adriatika va Ion dengizlarida qatnaşganini ma’lum qildi.
Javlon TursunovLyuksemburg Deputatlar palatasi raisi Klod Vizeler Anqarada Turkiya parlamenti raisi Numan Kurtulmuş bilan qöşma matbuot anjumanida Turkiya mudofaa sanoatidagi yutuqlari hamkorlik imkoniyatlarini oçişini bildirdi. Tomonlar diplomatik munosabatlarning 80 yilligini nişonladi hamda Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga a’zoligi, Yaqin Şarq, Ozarbayjon va Armaniston örtasidagi normalizatsiya hamda Turkiyaning Liviya bilan memorandumini muhokama qildi.
Javlon TursunovTurkiya prezidenti Rajab Tayyib Erdöğon payşanba kuni Turkiy davlatlar taşkiloti boş kotibi Kubanyçbek Omuralievni qabul qildi. Uçraşuv Anqaradagi prezident majmuasida yopiq eşiklar ortida bölib ötdi; tafsilotlar hozirça oşkor etilmagan.
Javlon TursunovOzarbayjon Taşqi işlar vazirligi Turkiyaning 31 fuqarosi, jumladan siyosatçilar, parlament deputati, imom va sport şarhçisi uçun mamlakatga kirişni taqiqladi. Sabab sifatida internetdagi naşrlar körsatilgan bölib, ular Bokuda respublika suvereniteti va xavfsizligiga qarşi yönaltirilgan, şuningdek hokimiyatni zöravonlik bilan özgartirişga çaqiruvlar va diniy nafratni qözğatiş unsurlarini öz içiga olgan deb baholangan.
Javlon Tursunov19-Verona Yevrosiyo iqtisodiy forumi Istanbulda, Çiroqan saroyida iş boşladi. Ikki kunlik tadbirida 30 dan ortiq mamlakat vakillari, jumladan Turkiya moliya vaziri Mehmet Şimşek va Rossiya Taşqi işlar vazirining örinbosari Aleksandr Gruşko qatnaşmoqda. Forum mavzusi — «Özgarayotgan dunyo va özgarayotgan iqtisodiyot qiyinçiliklari».
Javlon TursunovFatih Karahon raisligidagi Turkiya Respublikasi Markaziy banki bir haftalik repo stavkasini 100 bazis punktga — 37% dan 36% gaça pasaytirdi, bu bozor kutganiga mos keldi. Bu beşta ketma-ket yiğilişda tuzatişlarsiz ötganidan keyingi birinçi özgariş. Bir vaqtning özida bir keça-qunduz (overnight) stavkalari ham pasaytirildi.
Javlon TursunovTurkiya taşqi işlar vaziri Hakon Fidon juma kuni Istanbulda R4 mexanizmi (Turkiya, Misr, Pokiston, Saudiya Arabistoni) va Yevropa «uçligi» E3 (Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya) taşqi işlar vazirlarini qabul qiladi. Yetti davlatning birlaşgan uçraşuvi birinçi marta bölib ötadi va Turkiya taşabbusi bilan taşkil etilgan. Falastin masalasi, Hormuz böğozi, Yaman, Suriya hamda Rossiya–Ukraina uruşini hal qiliş muhokama qilinişi rejalaştirilgan.
Sevara AzamovaKanada boş vaziri Mark Karni Turkiyaga Kanada boş vazirining tarixdagi birinçi ikki tomonlama taşrifi bilan Anqaraga keldi. U va prezident Rajab Toyyib Erdoğon munosabatlarni strategik hamkorlik darajasiga ötkazişini e’lon qilib, uç hujjat — mudofaa, aviatsiya va energetika böyiça — imzoladi hamda 2026-yil oxirigaça erkin savdo kelişuvi böyiça muzokaralarni boşlaş, tovar aylanmasini 3 mlrd dollardan 10 mlrd dollarga yetkaziş maqsadida kelişib oldi.
Sevara AzamovaTöqqizinçi Istanbul vositaçilik konferensiyasi 23–24 oktabr kunlari Turkiya taşqi işlar vaziri Hakon Fidon raisligida bölib ötadi. Mavzu — «Tinçlik uçun hamkorlik va yangi ufqlar: özgarib borayotgan dunyoda vositaçilik». Taxminan 200 yuqori darajadagi iştirokçi kutilmoqda, Erdoğon va Guterreşning video murojaatlari öqiladi.
Javlon TursunovBIST 100 indeksi payşanba kuni 11 540,61 punkt darajasida oçildi, oldingi yopilişga nisbatan 0,32% (36,50 punkt) pasaydi. Keçagina indeks 1,87% pasayib 11 577,12 punkt darajasida yopildi, bitimlar hajmi 85,9 mlrd lira böldi. Lira kursi dollarga nisbatan 49,6270, oltin unsiyasi $4 089,90, Brent $111,55 barrel böldi.
Javlon Tursunov2027-yilgi byudjet loyihasiga köra, Anqara 2027–2029-yillarda aviatsiya-kosmik sohaga taxminan 100 mlrd turk liri ($2,01 mlrd) yönaltiradi. Kosmik dastur xarajatlari 2026-yildagi $176 mln dan 2029-yilga kelib $745 mln ga yetadi. Mablağlar Milliy kosmik dastur, aeroport infratuzilmasi va birinçi Oy missiyasiga tayyorgarlikka sarflanadi.
Javlon TursunovTurkiya parlamentiga Turkiya, Pokiston va Saudiya Arabistoni tomonidan 2026-yil 7-avgustda imzolangan qöşma mudofaa böyiça Makkah bitimini tasdiqlaşga oid uç moddali qonun loyihasi kiritildi. Hujjat suverenitetni himoya qiliş böyiça hamkorlik, jamoaviy javob beriş va mudofaa hamkorligini çuqurlaştirişni nazarda tutadi, biroq jamoaviy mudofaa avtomatik ravişda faollaşmaydi va Turkiyaning NATO oldidagi majburiyatlari ta’sirga uçramaydi.
Sevara AzamovaTurkiya taşqi işlar vaziri Hakan Fidan Bryusselda 2019-yilgi Liviya bilan dengiz yurisdiksiyalarini ajratiş töğrisidagi memorandum yuridik va siyosiy jihatdan legittim ekanini aytdi. Uning sözlariga köra, hujjatni Liviya Vakillar palatasining ma’qullaşi ratifikatsiya emas, balki qabul qiliş harakati bölib, Turkiya kelişuvni 2019-yildan beri amalda deb hisoblaydi.
Sevara Azamova
