Asosiy ma’lumotlar
- Aviatsiya va kosmosga 2027–2029-yillarda taxminan 100 mlrd lir ($2,01 mlrd) ajratiladi
- Kosmik dastur byudjeti 2026-yildagi $176 mln dan 2027-yilda $495,7 mln va 2029-yilda $745 mln ga o‘sadi
- 2029-yilga kelib aeroportlar yo‘lovchi oqimi 291 mln kishiga yetishi kutilmoqda; birinchi Oy missiyasiga tayyorgarlik olib borilmoqda
Uch yillik byudjet rejalari
Anqara eng yaqin uch yil ichida aviatsiya va kosmik sohalarga deyarli 100 mlrd turk liri (taxminan $2,01 mlrd) yo‘naltirishni niyat qilmoqda. Bu ma’lumotlar 2027-yilgi markaziy byudjet loyihasida va unga hamroh byudjet asoslash hujjatida keltirilgan bo‘lib, Anadolu agentligi ularga havola qilgan. Joriy yilda $176 mln bo‘lgan kosmik va aviatsiya dasturi byudjeti 2027-yilda 181,7% ga o‘sib, $495,7 mln ga yetadi, bu Turkiyaning sohadagi raqobatbardoshligini mustahkamlashi kerak. 2028-yilda moliyalashtirish, prognozga ko‘ra, $616,9 mln ga, 2029-yilda esa $745 mln ga yetadi.
Infratuzilma va yo‘lovchi oqimi
Mablag‘larning katta qismi aviatsiya infratuzilmasiga yo‘naltiriladi: havo transporti obyektlarini qurish, ekspluatatsiya va xizmat ko‘rsatish uchun $377,3 mln ajratiladi. Aviatsiya infratuzilmasiga investitsiyalar, kutilganidek, ichki tashuvlarga bo‘lgan talab o‘sishi fonida 2028-yilda $581,1 mln va 2029-yilda $596,2 mln ni tashkil etadi. Anqara kelgusi yili 272 mln yo‘lovchini (to‘g‘ridan-to‘g‘ri tranzit hisobga olingan holda), 2028-yilda 282 mln, 2029-yilda esa 291 mln yo‘lovchini qabul qilishni kutmoqda.
Kosmik dastur va Oy missiyasi
Kosmik sektor byudjeti Turkiyaning Milliy kosmik dasturini, jumladan tadqiqotlar, sinov infratuzilmasi va yuqori texnologiyali mahalliy ishlanmalarni tijoratlashtirishni qo‘llab-quvvatlashga mo‘ljallangan. So‘nggi yillarda mamlakat sezilarli natijalarga erishdi: birinchi o‘z telekommunikatsiya sun’iy yo‘ldoshi Turksat 6A va submetr aniqlikdagi Yerni masofadan zondlash sun’iy yo‘ldoshi Imece yaratildi. 2024-yilda Turkiya birinchi marta odam orttirilgan ilmiy missiyalarda qatnashdi — Alper Gezeravji va Tuva Jihangir Atasever kosmosda bir qator tajribalar o‘tkazdi.
Oy missiyasiga tayyorgarlik va kosmodrom
5–9-oktyabr kunlari Antaliya 77-Xalqaro astronautika kongressini (IAC) qabul qildi. Shahar kelgusi yili bo‘lib o‘tadigan Turkiyaning uzoq kosmosni o‘rganish bo‘yicha birinchi Oy missiyasiga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Missiya lokalizatsiya ulushi 80% dan ortiq bo‘lgan mahalliy apparat va gibrid dvigatel qurilmasiga asoslangan; apparat yig‘ibi yakunlangan, u qo‘shimcha sinovlardan o‘tmoqda. Bundan tashqari, Turkiya kosmik agentligi mamlakatning orbitaga mustaqil kirishini ta’minlash uchun Somalida kosmodrom yaratish bo‘yicha ishlarni davom ettirmoqda.
