«Fransiya» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
257 maqola
Fransiya sug‘urta kompaniyalari federatsiyasi France Assureurs ma’lumoticha, yozgi o‘rmon yong‘inlari taxminan 22 500 sug‘urta da’volariga olib kelgan bo‘lib, umumiy zarar 563 mln yevrogacha bo‘lgan. Sun’iy yo‘ldosh kuzatuvlari tarixidagi 20 yillik rekord bo‘yicha deyarli 100 000 gektar o‘rmon yong‘inda yonib ketgan. Bu 2022-yilgi yong‘inlar ko‘rsatkichlaridan sezilarli darajada yuqori.
Aziz KarimovSentabr oxiridan buyon yuz minglab fransuz o‘quvchilari o‘qish sharoitlari — o‘qituvchilar yetishmasligi, gavjum sinflar, eskirgan binolar va ovqatlanish muammolari sababli norozilik chiqishlarini o‘tkazmoqda. AFP Parij va Marsel atrofidagi maktablar holatini rekord ko‘rsatkichlar fonida yoritmoqda: sinflarning o‘rtacha to‘ldirilganligi 30,2 o‘quvchiga yetdi, bir yilda 15,4 mln dars soati yo‘qotildi. Ta’lim vazirligi eng ko‘p zarar ko‘rgan 114 maktab uchun 3 000 almashtiruvchi o‘qituvchi va’da qildi.
Otabek YusupovO‘quvchilar Fransiya bo‘ylab yuzlab litseylarni blokirovka qilib, almashtirilmagan o‘qituvchilar, eskirgan binolar va ta’limdagi tengsizlikka qarshi norozilik bildirmoqda. AFP asosiy ma’lumotlarni to‘pladi: rekord darajada to‘lgan sinflar, yo‘qotilgan 15,4 mln dars soati, past o‘qituvchilik maoshlari va politsiya bilan to‘qnashuvlarda yuzlab jabrlanganlar.
Otabek YusupovFransiya prezidentligiga nomzod Marin Le Pen Vladimir Zelenskiy bilan muhokama qilish uchun Ukrainaga kelishga tayyorligini bildirib, fransuz yordamini yiliga 6 mlrd yevro deb baholadi. Zelenskiy Le Pen harbiy hamkorlik «tafsilotlarini yaxshi bilmaydi» deb javob berdi. Le Pen pozitsiyasini Makron, Barro, Attal, Gluksmann va Filipp tanqid qildi; «Milliy birlashuv» partiyasida esa uni qo‘llab-quvvatladilar.
Otabek YusupovAnthropic kompaniyasi narsalar interneti qurilmalarini yuqtira oladigan o‘zini ko‘paytiruvchi AI-qurtlari paydo bo‘lish ehtimoli haqida ogohlantirgan hisobot e’lon qildi. Tajribada AI-model arzon Android-qurilmalar bo‘ylab tarqaldi. Muhokamaga sabab Fransiyadagi supermarketlar sovutish tizimlariga kiberhujum bo‘ldi, unda harorat 50 °C gacha ko‘tarilgan.
Sardor QodirovYevropa Ittifoqi davlat rahbarlari sammitda 2028–2034-yillar uchun deyarli 2 trillion yevro hajmidagi byudjet loyihasi bo‘yicha kelishuvga erisha olmadi. Tejamkorlik tarafdorlari Germaniya yetakchiligida xarajatlarni qisishni talab qilmoqda, Irlandiya loyihani 140 milliard yevroga qisqartirishni taklif qildi, Fransiya esa yangi umumyevropa yig‘imlarida turib olmoqda. Ko‘pgina davlatlar byudjetni 2026-yil oxirigacha tasdiqlashni xohlaydi.
Dilnoza RahimovaNvidia fransuz kompaniyalari Doctolib, Genesis AI, Entalpic va Pigment’ga investitsiya qilishini e’lon qildi, Yevropadagi investitsiyalari 10 mlrd dollarga yaqinlashdi. Foxconn va Bull bilan birga Anjuda «AI fabrikalari» infratuzilmasini qurmoqda, ochiq Nemotron modellarini va davlat idoralari uchun suveren Twake.ai platformasini targ‘ib qilmoqda.
Sardor QodirovFransiyada uch haftadan ortiq vaqt davom etayotgan maktab o‘quvchilari noroziligi davom etmoqda — ular litseylar kirishlarini to‘sgan; shanba kuni kasabalar va «sariq yeleklilar» ishtirokida yuzlab yangi namoyishlar e’lon qilingan. Bosh vazir Sebastyan Lekorny Jan-Lyuk Melanshning radikal chap tarafdorlari harakatni saylov maqsadlarida ishlatayotganini da’vo qilmoqda. Davlat qarzi xizmatiga rekord xarajatlar, besh yilda olti bosh vazir va qo‘li jarohatlangan o‘smir fonida Fransiya inqiroz chegarasidami, degan muhokama davom etmoqda.
Aziz Karimov2026-yil 15-oktabr kuni kechqurun yuk mashina haydovchilarini tashiydigan minibus Kale yaqinid Kokeldagi Yevrotunnelning yuklash platformasida Le Shuttle poyezdi bilan to‘qnashdi. 19 kishi jarohatlandi, ulardan ikkisi — og‘ir, ammo hayot uchun xavfsiz. Shuttlar qatnovi taxminan 90 daqiqaga to‘xtatildi; Eurostar va yuk tashishlar hokimiyat hamda kompaniya ma’lumotlariga ko‘ra shikastlanmagan. Sud tekshiruvi ochilgan.
Aziz KarimovPireneylarda joylashgan, 1930–1933-yillarda qurilgan va 30 yildan ortiq yopiq turgan Hôtellerie des Laquets sentabr oxirida mehmonlarni qabul qildi. Taxminan 2620 metr balandlikdagi mehmonxona Refuge de Solaise (2551 m)ni ortda o‘tib, Fransiyadagi eng baland tog‘ mehmonxonasiga aylandi. Unda panoramik manzarali 16 ta ikki kishilik xona, Mishlen yulduzli shef Stefan Turnye menyusi bilan restoran bor, dekabrdan esa spa zonasi ochiladi.
Aziz KarimovYevro inqirozidan 14 yil o‘tgach, eski qarzdorlar va kreditorlar xaritasi o‘z ishini boshqacha bajaradi: Belgiyaning 10 yillik qog‘ozlari daromadliligi (4,29%) Gretsiyanikiga (4,35%) deyarli tenglashdi, Fransiya esa Italiyadan ko‘proq to‘laydi. Mutaxassislar buni «yadro» byudjet siyosatining yomonlashuvi va sobiq periferiya salomatlashuvi bilan bog‘laydilar. 2027-yilgi rekord qarz olishlar fonida qayta moliyalashtirish xavflari oshib bormoqda, deb ogohlantiradi XVF va tahlilchilar.
Nilufar KarimovaFransiyada o‘rta maktab katta sinf o‘quvchilarining protestolari davom etmoqda: 6800 dan ortiq odam qo‘lga olingan, 86 foizi — voyaga yetmaganlar, IGPN 36 tergov ochdi. Hukumat 3000 ta o‘rinbosar o‘qituvchi va ta’lim byudjetiga qo‘shimcha 1 mlrd yevro ajratishni e’lon qildi, biroq o‘quvchilar uyushmalari bu choralarni yetarli emas deb hisoblaydi. 17-oktyabrda turmush darajasi qimmatlashuviga qarshi butun mamlakat bo‘ylab aktsiya rejalashtirilgan.
Aziz KarimovFransiya Adliya vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, ta'lim islohotlariga qarshi noroziliklar chog'ida 7950 kishi hibsga olingan, ularning qariyb 80 foizi — voyaga yetmaganlar. 2700 ish qo'zg'atilgan. Bosh vazir Sebastyan Lekorny 937 politsiya xodimi, 149 ta'lim xodimi va 248 o'quvchi jarohatlanganini ma'lum qildi. 13 oktyabrda aksiyalarda 161 500 kishi qatnashdi.
Otabek YusupovFransiyada maktab va talabalar noroziliklari sentyabrdan beri davom etmoqda: seshanba kuni kasaba uyushmalariaro birlashma maʼlumotlariga ko‘ra, ko‘chalarga 480 000 dan ortiq odam chiqdi. Aktyor Omar Si France Inter efirida hokimiyat munosabatini «g‘azablanarli» deb atadi. Bitta o‘smir qo‘lidan ayrildi, 6800 dan ortiq yoshlar hibsga olindi, 147 ta taʼlim xodimi jabrlandi.
Otabek YusupovFransiya Ichki ishlar vazirligi juftliklar ichidagi zo‘ravonlik oqibatida sodir bo‘lgan o‘limlar bo‘yicha milliy tadqiqotni e’lon qildi: 2025-yilda 136 halok bo‘lgan (2024-yilga nisbatan minus 1%), ulardan 111 nafari ayollar — 4 foizga o‘sish. O‘ldirilgan erkaklar soni 25 tagacha kamaydi. 445 marta o‘ldirishga suiqasd qayd etildi. Shu bilan birga, Milliy assambleya jinsiy va seksistik zo‘ravonlikka qarshi keng qamrovli qonun loyihasini bir ovozdan qabul qildi, u endi Senatga yuboriladi.
Aziz KarimovXakerlar Fransiyaning kamida 350 oziq-ovqat do‘konida, jumladan Carrefour, Monoprix, Intermarché va Coopérative U tarmoqlarida muzlatgichlar haroratini qo‘lda o‘zgartirib, xodimlarni buzilgan go‘sht va muzlatilgan mahsulotlarni tashlashga majbur qildi. Foyda talabi yoki javobgarlik haqida bayonat yo‘qligi tergovchilarni chalg‘itdi. Danfoss, Copeland va Dixell tizimlari shikastlangan; minglab eskirgan interfeyslar internetda ochiq qolmoqda. Niderlandiyada Ahold Delhaize alohida hodisadan so‘ng tizimlarni qayta ishga tushirmoqda, bu
Sardor QodirovFransiyada e’lon qilingan yangi o‘lchovlarga ko‘ra, Mon-Blen cho‘qqisi dengiz sathidan 4 807,47 metrga yetdi — 2023-yilga nisbatan deyarli ikki metr ko‘p. O‘lchovlar 17-sentabr kuni Yuqori Savoy geodezlari palatasi mutaxassislari tomonidan o‘tkazilgan va natijalar Sen-Jerve-Mon-Blen shahrida rasman taqdim etilgan. Uch yilda 1,88 metrga o‘sish oldingi pasayish tendensiyasini teskari yo‘naltirdi. Balandlik o‘zgarishi tog‘ning harakati bilan emas, balki qor va muz qatlamidagi o‘zgarishlar, shamol, yog‘ingarchilik va harorat ta’siri bilan bog‘liq. 2021-yilda cho‘qqi 4 807,81 metr, 2023-yilda esa 4 805,59 metr bo‘lgan. 1894-yildagi tarixiy ko‘rsatkichga nisbatan hozirgi balandlik taxminan 27 santimetr yuqori. Mutaxassislarga ko‘ra, o‘lchovlar Alp muhitiga ob-havo va iqlim ta’sirini kuzatish uchun foydali vosita.
Javlon TursunovLuvr direktori Kristof Leribo muzey keng ko‘lamli rekonstruksiyaga muhtojligi va usiz u «ommaga eshiklarini yopishi» mumkinligini bildirdi. U xususiy moliyalash izlayotganini, ammo saylovlardan keyin davlat mablag‘lariga ham umid qilayotganini aytadi. O‘tmish yilgi €88 mln qiymatdagi toj durdonalari o‘g‘irlanishidan bir yil o‘tgach, €83 mlnlik xavfsizlik rejasi amalga oshirilmoqda, «Luvr — Yangi Uyg‘onish» loyihasi esa €700–800 mln deb baholanmoqda.
Shahnoza Ergasheva
