Asosiy ma’lumotlar

  • Fransuz litseylarining yarmi o‘quv yilini kamida bitta o‘qituvchisiz boshladi; 7,5% dars soatlari o‘tkazilmagan
  • Politsiya shafqatsizlik bo‘yicha 36 da’vo bo‘yicha tergov qilmoqda, jumladan yorug‘lik-shovqin granatasi tufayli qo‘lini yo‘qotgan 15 yoshli holati
  • Kam ta’minlangan oilalardan chiqqan o‘quvchilarning atigi choragi oliy o‘quv yurtlariga kiradi, imtiyozli oilalardan esa deyarli uchdan ikki qismi

Noroziliklar miqyosi

So‘nggi haftalarda o‘quvchilar yuzlab litsey — 15–18 yoshli o‘smirlar uchun maktablarning kirish qismlarini blokirovka qildi. Noroziliklarga politsiya bo‘linmalari joylashtirildi, ba’zan to‘qnashuvlar yuz berdi. Adliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, taxminan 7950 kishi, asosan voyaga yetmaganlar, qo‘lga olindi. Ichki ishlar vazirligi taxminan 200 maktab o‘quvchisi va deyarli 900 politsiyachi jabrlangani haqida xabar beradi.

O‘qituvchilar yetishmasligi va to‘lgan sinflar

Fransiyada taxminan ikki million o‘quvchi 3700 litseyda tahsil oladi. Ta’lim vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, o‘rta maktabdagi (kasbiy ta’limni hisobga olmaganda) sinflarning to‘lganligi 2025-yilda rekordga yetdi — o‘rtacha 30,2 o‘quvchi. 1000 dan ortiq maktabni qamrab olgan Snes-FSU kasaba uyushmasi so‘roviga ko‘ra, litseylarning yarmi sentabrda o‘quv yilini kamida bitta o‘qituvchisiz boshlagan. 2024–2025 o‘quv yilida davlat o‘rta maktablarida dars soatlarining 7,5% almashtirilmagan yo‘qolgan o‘qituvchilar tufayli o‘tkazilmagan — bu 15,4 mln soat. Hukumat eng ko‘p zarar ko‘rgan 114 litseyga 3000 almashtiruvchi o‘qituvchi yuborishga va’da berdi; chorshanba kungi ma’lumotlarga ko‘ra, 2000 tasi taqsimlangan.

Moliyalashtirish va maoshlar

Fransiya har bir litsey o‘quvchisiga OECD o‘rtachasidan 24% ko‘proq sarflaydi, biroq byudjet loyihasi bo‘yicha hukumat hisobotiga ko‘ra, ta’lim vazirligining 2027-yil byudjetining deyarli uchdan bir qismi pensiyalarga ketadi. OECD ma’lumotlariga ko‘ra, litsey o‘qituvchilari o‘tgan yili qo‘shimcha to‘lovlar bilan o‘rtacha yiliga taxminan 69 ming dollar olgan — Angliya va AQShdagi hamkasblaridan bir necha ming dollar kam va xuddi shu darajadagi nemis o‘qituvchilaridan (114 ming dollardan ko‘proq) sezilarli kam. Fransuz o‘qituvchilarining atigi 4% kasb jamiyatda qadrlanadi deb hisoblaydi, OECDning 38 mamlakati bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich 22%. Shu bilan birga, ko‘p ta’tillar tufayli fransuz o‘qituvchilari yiliga 162 kun dars o‘tadi, Germaniyada esa 225 kun. 2018-yildagi, mutaxassislik tanlovini kengaytirgan islohot o‘qituvchilar aytishicha, dars kunini cho‘zgan.

Tengsizlik

2023-yilgi hukumat tadqiqotiga ko‘ra, kam ta’minlangan oilalardan chiqqan o‘quvchilarning atigi choragi oliy o‘quv yurtlariga kiradi, imtiyozli oilalardan chiqqanlar esa deyarli uchdan ikki qismi. Noroziliklar tengsizlik, ayniqsa Parij va ishchi Voronlar orasidagi, xususan Sena-Sen-Deni departamenti — qashshoqlik darajasi mamlakat o‘rtachasidan taxminan ikki baravar yuqori hudud — o‘rtasidagi tengsizlik haqida gapiradi. 2018-yilda tadqiqotchi Senatga Sena-Sen-Denidagi eng yaxshi moliyalashtirilgan kollej Parijdagi eng yomoni olingan mablag‘dan kam mablag‘ olganini ma’lum qilgan. 2024-yilda TikTokda tarqalgan video bitta litseyning o‘quvchilari va o‘qituvchilarining oqayotgan shiftlar va stul yetishmasligi haqidagi shikoyatlarini ko‘rsatgan edi; Sevrandagi Blaz Sandrar litseyining adabiyot o‘qituvchisi homiladorlik ta’tili davomida muhim imtihonlargacha olti oy davomida almashtirilmaganini aytgan. Il-de-Frans mintaqasi rahbari Valeri Pekress 2015-yildan beri maktablarni ta’mirlashga 6,6 mlrd yevro (7,4 mlrd dollar) sarflanganini ma’lum qildi.

Politsiyaga qarshi tergovlar

Politsiya o‘tgan oy harakat boshlanganidan buyon namoyishchilarga nisbatan shafqatsizlik bo‘yicha 36 da’vo bo‘yicha ichki tergovlar ochdi, ulardan to‘rttasi «og‘ir jarohatlar» toifasiga kiradi. Ularning orasida o‘tgan hafta yorug‘lik-shovqin granatasi portlashida qo‘lini yo‘qotgan 15 yoshli o‘smir holati bor.