«El-Nino» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
14 maqola
Jahon banki Eronga qarshi urush, mojarolar va El-Nino tufayli energiya va oziq-ovqat narxlarining o‘sish tezlanishi haqida ogohlantirdi. Oziq-ovqat narxlari 2026-yilda 10 foizga, energiya narxlari 32 foizga o‘sishi kutilmoqda. Bank zaif mamlakatlarga allaqachon 8,7 milliard dollar tezkor yordam ajratgan.
Aziz KarimovNASA 1997 va 2026-yillar oktabr oylarida Tinch okeani sirti balandligini solishtirish natijalarini e’lon qildi. NOAAning 2026-yil 8-oktabrdagi prognoziga ko‘ra, kelgusi yil boshida kuchli El-Nino ehtimoli 83 foizni tashkil etadi. 2026-yildagi hodisa 1997–1998-yillarga qaraganda tezroq rivojlandi, biroq 2015–2016-yillagidan boshqacha kechdi.
Otabek YusupovTropik bo‘ronga aylangan Champi tayfuni Tayvan va Yaponiya orollari orqali o‘tib, kamida bitta qurbon va yuzlab jarohatlangan qoldirdi, yuzlab ming xonadon elektrsisiz qoldi va yuzlab reys bekor qilindi. Bo‘ron shimolga, Xitoyning sharqiy qirg‘og‘iga tomon harakatlanmoqda, u yerda Shanxayda o‘n minglab kishi evakuatsiya qilingan.
Aziz KarimovCSIRO va Melburn universiteti tadqiqotchilari El-Nino‘ va La-Ninya uzoq muddatli prognozlarining aniqligi Tinch okeanining boshlang‘ich holatiga bog‘liqligini aniqladi: La-Ninya fazasida boshlangan prognozlar hatto 12 oy oldin ham ishonchli. Bu to‘qqiz davlat iqlim modellari asosida tuzilgan 7500 dan ortiq tarixiy ENSO prognozlarini tahlil qilgan Science Advances jurnalida chop etilgan ishga asoslanadi. Shu bilan birga, VMO hozirgi El-Nino‘ kuchi misli ko‘rilmagan bo‘lishi va uning oqibatlari 2027-yilgacha davom etishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.
Sevara AzamovaTayvan juma kuni tayfun Champi yaqinlashishi sababli maktablar, idoralar va birjani yopdi. Yuzlab reyslar bekor qilindi, mingdan ortiq kishi evakuatsiya qilindi, bir kishi halok bo‘ldi, o‘nlab kishi jarohatlandi. Champi avval yilning eng kuchli bo‘roni bo‘lgan, biroq kuchsizlangan; 90 sm gacha yog‘in kutilmoqda.
Sevara AzamovaKuchli tayfun Champi Tayvonga yaqinlashmoqda: 150 dan ortiq reys bekor qilingan, 23 mingdan ortiq harbiy tayyorgarlikka olingan. 900 mm gacha cho‘l-yomg‘ir va olti metrdan baland to‘lqinlar kutilmoqda. Xitoy Shanxay va qirg‘oq viloyatlarida to‘rtinchi darajali xavotir e’lon qildi, yapon aviakompaniyalari 110 dan ortiq reysni bekor qildi.
Javlon TursunovXalqaro migratsiya tashkiloti (IOM) oktyabrdan dekabrgacha Somalida suv toshqinlari tufayli taxminan 874 319 kishi ko‘chirilishi mumkinligi haqida ogohlantirdi — bu raqamning 92% aynan suv toshqinlari hissasiga to‘g‘ri keladi. Tashkilot zarur 16,62 mln dollarning atigi 14,4%ini moliyalashtirgan.
Javlon Tursunov2026-yilning juda kuchli El-Nino hodisasi butun dunyoda qurg‘oqchilik, suv toshini va oziq-ovqat xavfsizligiga tahdidni keltirib chiqarmoqda. Argentinada Iguazu sharsharalariga boradigan yo‘llar yopildi, Salvadorda chorva molla azob chekmoqda, Sudanda qurg‘oqchilik hududning yarmidan ko‘p qismini qamrab oldi. Britaniya va Yaponiya meteorologlari hodisani rekord deb atamoqda, NOAA hozircha rekordni e’lon qilmagan, biroq 1982-yil darajasidan oshishini bashorat qilmoqda.
Sevara AzamovaFijining Rukurukulevu qishlog‘i aholisi AQSh va Isroilning fevraldagi Eronga zarbasidan keyin Fors ko‘rfazidan yoqilg‘i yetkazib berish sekinlashuvi fonida yuqori elektr to‘lovlari sababli quyosh panellariga o‘tmoqda. Fiji hukumati 2035-yilgacha 90% qayta tiklanadigan energiyaga erishishni va quyosh hamda gidroenergetikaga investitsiyalarni rejalashtirmoqda, biroq El-Nino tufayli suv va elektrni taqsimlashdan qo‘rqmoqda.
Otabek YusupovBraziliya hukumati Amazoniyada o‘rmonlarning yo‘q qilinishi 2025-yil avgustdan 2026-yil iyulgacha 3 335 kv. km — 1988-yildan beri eng past ko‘rsatkich va yiliga nisbatan 41,8% kamayganini ma’lum qildi. Bu muvaffaqiyat Lula davrida qayta tiklangan PPCDAm rejasi bilan bog‘lanadi. Biroq birinchi tur saylovdan keyin yong‘inlar soni uch barobar oshdi, NASA olimlari ma’lumotlarning pasaytirilishi haqida ogohlantiradi, 25-oktabrdagi Flavio Bolsonaru va Lula o‘rtasidagi ikkinchi tur natijasi ekosiyosat kelajagini belgilashi mumkin.
Otabek YusupovSingapur yetti indoneziyalik kompaniyaga «oldini olish maqsadidagi xabarnomalar» yuborilganini e’lon qildi; tekshiruv ma’lumotlariga ko‘ra, Janubi-Sharqiy Osiyoni tutunga solgan yong‘inlar aynan shu kompaniyalarning yerlarida kelib chiqqan. Indoneziyada Yava orolida yong‘inlarni o‘chirish chog‘ida to‘rt kishi halok bo‘ldi. Singapurdagi havo sifati «juda noqulay» darajaga yetdi, Palankarayada esa xavfli darajada qoldi.
Otabek YusupovSharqiy Yava provinsiyasidagi Bromo tog‘ida o‘rmon yong‘inini o‘chirish paytida kamida to‘rt kishi halok bo‘ldi, yana ikki kishi og‘ir kuyishlar bilan kasalxonaga yotqizildi. Halok bo‘lganlar orasida Bromo-Tengger-Semeru milliy bog‘ining ikki xodimi va mehmonxonaning ikki xodimi bor. Probolinggo tumani rahbarining so‘zlariga ko‘ra, shamol keskin yo‘nalishini o‘zgartirgan va olti kishi tuzoqqa tushib qolgan.
Aziz KarimovSharqiy Yavadagi Bromo Tengger Semeru milliy bog‘ida o‘rmon yong‘inlarini o‘chirish paytida o‘t o‘chiruvchilar jamoasidan to‘rt kishi halok bo‘ldi, ikki kishi og‘ir kuyish oldi. Oylar davom etgan yong‘inlar va zaharli tutun Malayziyada maktablarni yopishga majbur qildi, Singapur va Jakartada havoning sifatini yomonlashtirdi, 2000 dan ortiq reysga ta’sir ko‘rsatdi. Singapur yong‘inlar bilan bog‘liq kompaniyalarni tekshirmoqda va chegara ortidagi tutun ifloslanishi to‘g‘risidagi qonunga muvofiq chora-tadbirlarni istisno qilmoqda.
Aziz KarimovWorld Weather Attribution va Climate Central qo‘shma tadqiqoti iqlim o‘zgarishi «Polo» uraganiga deyarli 10 km/soat, El-Nino esa taxminan 8 km/soat qo‘shganini ko‘rsatdi. «Polo» Tinch okeanida 5-toifali uragan sifatida ikki yarim sutka davom etib, eng uzoq davom etgan uragan bo‘ldi. Mustaqil ekspertlarning bir qismi iqlim o‘zgarishining hissasi kam baholangan bo‘lishi mumkin deb hisoblaydi.
Madina Usmonova
