Jahon banki xomashyo narxlari 2026-yil oxiriga qadar 23 foizga o‘sishini prognoz qildi

Prognozlarning keskin qayta ko‘rib chiqilishi

Jahon banki chorshanba kuni jahon bozorida xomashyo narxlari 2026-yil oxiriga qadar 23 foizga o‘sishini, energiya narxlari esa to‘rt yillik eng yuqori ko‘rsatkichga chiqqanini ogohlantirdi. Bunga sabab qilib Eronga qarshi urush, global mojarolar va El-Nino hodisasi ko‘rsatildi. Oziq-ovqat, energiya va umuman xomashyo narxlari bo‘yicha prognozlar bankning aprel baholaridan sezilarli darajada yuqori (AFP ma’lumotlariga ko‘ra).

Oziq-ovqat va energiya

Commodity Markets Outlook hisoboti prognoziga ko‘ra, oziq-ovqat narxlari 2026-yilda 10 foizga, keyingi yilda esa yana 7 foizga o‘sadi — bunga mojarolar buzgan don yetkazib berish zanjirlari, kuchli El-Nino hamda yoqilg‘i va o‘g‘it narxlarining yuqoriligi sabab bo‘lmoqda. Energiya narxlari bu yil 32 foizga ko‘tarilishi, 2027-yilda esa o‘sish sekinlashishi kutilmoqda — Eronda va Ukrainadagi mojarolar kuchaymasa. Bank bosh iqtisodchisi o‘rinbosari Ayhon Ko‘se «xomashyo bozorlari bir vaqtda bir nechta yirik zarbaga uchragan», energiya xarajatlarining o‘sishi va savdodagi uzilishlar «inflyatsiya, oziq-ovqat xavfsizligi va iqtisodiy o‘sishni yomonlashuviga tahdid solmoqda», dedi.

Eronga qarshi urushning roli

Jahon energiya va o‘g‘it narxlari AQSh va Isroil fevral oxirida Eronga qarshi urush boshlaganidan keyin keskin oshdi. Eron bunga javoban mintaqadagi AQSh ittifoqchilariga hujum qildi va neft, gaz hamda o‘g‘it yetkazib berishning muhim yo‘nalishi bo‘lgan Ormuz bo‘g‘ozini amalda to‘sdi. Yaqin Sharqdagi va Rossiya–Ukraina urushlari tufayli 2026-yilda jahon neft taklifi 5,2 foizga qisqaradi — bu pandemiyadan tashqari o‘tgan to‘rt o‘n yillikdagi eng katta pasayish. Neft bo‘yicha prognoz iste’mol 2,5 foizga kamayishi kutilmasa, yana ham yuqori bo‘lardi — bu Covid pandemiyasi va 1980-yildagi neft inqirozidan keyingi uchinchi eng katta pasayish.

«Oziq-ovqat inqirozi» xavfi va yordam choralari

Hisobot ayniqsa kuchli El-Nino, Qora dengizdagi don yetkazib berishlariga hujumlar kuchayishi yoki energiya narxlarining yangi sakrashi «oziq-ovqat inqiroziga» olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantiradi. Bu barcha xavflar bir vaqtda ro‘y bersa, Brent nefti 2027-yilda o‘rtacha barrel uchun 105 dollar turishi, oziq-ovqat narxlari esa bazaviy prognozdan 12 foizga yuqori bo‘lib, 2022-yil darajasidan oshishi mumkin. Eronga qarshi urush boshlanganidan buyon bank zaif mamlakatlarga allaqachon 8,7 milliard dollar tezkor yordam ko‘rsatdi. «Eng kambag‘al qatlamlarni himoya qilish va allaqachon og‘ir qarz yukini boshdan kechirayotgan past daromadli mamlakatlarni qo‘llab-quvvatlash ustuvor vazifa bo‘lishi kerak», — dedi Ko‘se.