Bo‘limlar
Yangiliklar va tafsilotlar
tafs uz
← Mualliflar
Madina Usmonova
tafs uz · Fan

Madina Usmonova

Madina Usmonova — tafs uzning «Fan» bo‘limidagi materiallari. Yangiliklar, asosiy faktlar va tafsilotlar o‘zbek, rus va ingliz tillarida.

Tahririyat taxallusi. Bu ismlar tafs uz tahririyatining taxalluslaridir. Portretlar — illustratsiyalar; profillar alohida jurnalistlarning tarjimai holi emas, nashrning mavzular bo‘yicha imzolarini bildiradi. Materiallar uchun tafs uz tahririyati mas’ul.

Noshir · tafs uz →
Yangiliklar

Muallif materiallari

64 maqola

Fan

Olimlar DNK bo‘yicha insult xavfini baholash uchun transformatorga asoslangan sun’iy intellektdan foydalandi

Sidney texnologiya universiteti jamoasi ChatGPT asosida yotgan transformator texnologiyasiga tayanadigan sun’iy intellekt modelini yaratdi. Model genetik o‘zgarishlarni tahlil qilib, ishemik insult xavfini baholaydi. Model 18 ta bog‘liq variantni aniqladi va 40 000 dan ortiq kishiga oid ma’lumotlarda qatnashchilarni xavf darajalari bo‘yicha ajratdi: yuqori xavfli guruhda birinchi insult xavfi past xavfli guruhga qaraganda 21 foizga yuqori bo‘ldi.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Bodring yetishtiruvchi fermer arxeologlarga Nil deltasida Ramses II ning ulkan haykallari bo‘laklarini topishga yordam berdi

Misrlik fermer Xaled Xalil Behbeyt el-Hagar qishlog‘idagi uchastkasida qadimiy o‘ymakorliklar bilan tosh topib, hokimiyatlarga xabar berdi. Qadimiy ashyolar bo‘yicha Oliy kengashning qutqaruv qazishmalari 1,6 metr balandlikdagi Ramses II boshini, ikkinchi haykalning bo‘lagini va ierogliflar bilan granit blokni aniqladi. Baholarga ko‘ra, haykalning to‘liq balandligi 8,5 metrga yetgan bo‘lishi mumkin.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

«Yomg‘ir bog‘i» uyni suv toshqinidan himoya qilish vositasi sifatida: Euronews ishlash tamoyili va yaratish qoidalarini tushuntiradi

Ispaniyaning Kataloniyasida kamida ikki inson hayotini olib ketgan suv toshqinlaridan so‘ng Euronews «yomg‘ir bog‘lari» haqida gapiradi — bu namsevar mahalliy o‘simliklar ekilgan chuqurlashtirilgan gulzamlar bo‘lib, ular yuzaki oqovni yutadi, ifloslanishlarni filtrlaydi va podval hamda poydevorni himoya qiladi. Nashr joylashtirish, qurish, o‘simlik tanlash va parvarish bo‘yicha bosqichma-bosqich tavsiyalarni keltiradi.

Madina Usmonova
3 daq. o‘qish
Fan

O‘zbekiston Jurnalistika universitetida davlat tili qonunini amalga oshirishda OAV roli haqidagi dissertatsiya himoya qilindi

Davlat tili haftaligi doirasida O‘zJoMUda Shahobiddin Musayevning «Davlat tili to‘g‘risida»gi qonunni amalga oshirishda OAV faoliyatining asosiy tamoyillari haqidagi PhD dissertatsiyasi himoya qilindi. Ishda til siyosatida medianing roli va jurnalistlar mas’uliyati tahlil qilinib, o‘zbek tilining nufuzini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Madina Usmonova
1 daq. o‘qish
Fan

«Skolkovo»da uzoq umr ko‘rishni o‘rganish laboratoriyasi ochildi

Moskvadagi «Skolkovo» boshqaruv maktabi sog‘liqni saqlashni rivojlantirish markazi bazasida uzoq umr ko‘rish laboratoriyasini tashkil etdi. «Vedomosti» ma’lumotlariga ko‘ra, u yerda umr ko‘rish davomiyligi o‘sishining sog‘liqni saqlashga, bozorlarga, mehnat faoliyatiga va davlat siyosatiga ta’siri o‘rganiladi. Mariya Vorontsova fanning umrni uzaytirishdagi chegaralari haqida gapirdi va 30 mln rubllik grantni tilga oldi, WSJ esa avval 26 mlrd dollarlik qarishga qarshi kurash dasturi haqida yozgan edi.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Dunyodagi rif hosil qiluvchi marjonlarning deyarli yarmi yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida — Nature tadqiqoti

Nature jurnalida chop etilgan yangi tadqiqot rif hosil qiluvchi marjon turlarining qariyb 44 foizi yo‘q bo‘lib ketish xavfi yuqori ekanini ko‘rsatdi. Asosiy sabab sifatida iqlimiy issiqlik stressi nomlandi. Olimlar baholash 2023–2025-yillardagi rekord okean isib ketishini hisobga olmaganini, shu sababli yo‘qolib borayotgan turlar ulushi yanada yuqori bo‘lishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Andijon viloyati aholisi 68 yoshida bakalavr diplomini oldi

Jalolquduq tumanidan Farida Xoshimova 63 yoshida Andijon davlat pedagogika institutiga 142 ball to‘plab o‘qishga kirdi va 2026-yilda, 68 yoshida, bakalavr diplomini oldi. Hozirda u 12-sonli maktabda musiqa fani o‘qituvchisi bo‘lib ishlaydi va she’rlar yozadi.

Madina Usmonova
1 daq. o‘qish
Fan

«Ta’lim 360» podkasti mutaxassislari: ta’limni boshqarishda muhim emas shakl, balki yondashuv va maktablarga ishonch

Gazeta nashrining «Ta’lim 360» podkastining to‘rtinchi sonida mutaxassislar Komil Jalilov va Azamat Akbarov ta’lim tizimi qanday boshqarilishi kerakligini muhokama qildi: maqsadlar falsafasi va vakolatlarni taqsimlashdan tortib, Finlyandiya, Singapur, Turkiya va boshqa mamlakatlar tajribasigacha. Asosiy tezislar: ta’lim natijalari yillar o‘tib namoyon bo‘ladi, shuning uchun klassik KPI har doim ishlamaydi; maktab va universitetlarning avtonomiyasi ta’lim sifati bilan bog‘liq; tuzilmalardan ko‘ra niyatlar va boshqaruv uslubi muhimroq.

Madina Usmonova
4 daq. o‘qish
Fan

Tadqiqotchilar: Nikumaroro orolidagi obyekt, ehtimol, Emiliya Erxart samolyoti emas, balki daraxtlar

1937-yilda yo‘qolgan Emiliya Erxart samolyoti qoldiqlari sifatida «Tarava obyekti»ni (Kiribati, Nikumaroro oroli) tekshirilgan ekspeditsiya bu, ehtimol, qumli yalangachaga oqib kelgan yirik daraxtlar to‘plami degan xulosaga keldi. Purdue universiteti jamoa kelganda obyektning katta qismi vayron bo‘lgan va yuvib ketganligini qayd etdi. Uchuvchining yo‘qolish sir hali ham yechilmagan.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Olimlar qunduzlarni Utahning qurg‘oqchil daryolariga ko‘chirdi: 20 ta yangi to‘g‘on paydo bo‘ldi, biroq yarimdan kamigina tirik qoldi

Utah shtat universiteti olimlari 2019–2020-yillarda infratuzilishga zarar yetkazgani uchun ushlangan qunduzlarni ikkita qurg‘oqchil daryoga ko‘chirdi. Sakkiz hafta ichida ko‘chirilgan hayvonlarning tirik qolish darajasi 40% dan kam bo‘ldi, 24 ta mahalliy qunduzdan iborat nazorat guruhida esa 80% ni tashkil etdi. Shu bilan birga, Price daryosida 17 ta yangi to‘g‘on, San-Rafaelda esa 3 ta to‘g‘on paydo bo‘ldi. Natijalar Animal Conservation jurnalida e’lon qilindi.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Oltinchi ommaviy qirg‘in: olimlar bioxilma-xillik yo‘qolishining inson uchun oqibatlaridan ogohlantirmoqda

WWFning «Jonli sayyora» hisobotiga ko‘ra, 52 yil ichida nazorat qilinayotgan umurtqali hayvonlar populyatsiyalari o‘rtacha 73% ga, chuchuk suv ekotizimlari esa 85% ga qisqargan. Olimlar tabiat degradatsiyasini oziq-ovqat xavfsizligi, tibbiyot va qirg‘oqlarni muhofaza qilish bilan bog‘laydi, ammo tiklanish mumkinligini ta’kidlaydi.

Madina Usmonova
3 daq. o‘qish
Fan

Greenpeace: Atlantikada «okean qo‘riqxonalar» tarmog‘i teri qoplama toshbaqalarni himoya qilishi mumkin

Greenpeace Internationalning «Well Connected» hisobotida Atlantika ochiq suvlarida to‘liq himoyalangan dengiz qo‘riqxonalar tarmog‘i yaratilishi sanoat baliqchiligi bilan duch kelayotgan teri qoplama toshbaqalar uchun «xavf zonalar»ning 35 foizdan ortig‘ini himoya qilishi aytilgan. Tashkilot 17 ta hududni ajratib, ular Atlantika ochiq suvlari qariyb 31 foizini qamrab oladi. Hisobot Armanistonda boshlanayotgan BMTning biologik xilma-xillik bo‘yicha CBD COP17 konferensiyasi oldidan e’lon qilindi, bu yerda 2030-yilga qadar okeanning 30 foizini himoya qilish maqsadiga qilingan taraqqiyot birinchi marta baholanadi.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Nobel laureatlari tug‘ilgan joyi bo‘yicha mamlakatlar reytingi tuzildi: AQSH katta far bilan yetakchilik qilmoqda

Naked Science nashri Nobel tashkilotining ochiq ma’lumotlar bazasiga asoslanib, Nobel laureatlari tug‘ilgan joyi bo‘yicha mamlakatlar reytingini tayyorladi. 17-oktyabr holatiga ko‘ra bazada 1000 kishi va 28 tashkilot qayd etilgan. Laureatlar zamonaviy chegaralar hisobga olingan holda tug‘ilgan joyi bo‘yicha taqsimlandi: AQSH — 300, Buyuk Britaniya — 111, Germaniya — 86, Fransiya — 65.

Madina Usmonova
2 daq. o‘qish
Fan

Eng kuchli El-Niño? Meteorologiya xizmatlari baholari turli o‘lchash usullari tufayli farq qilmoqda

Britaniyaning Met Office joriy El-Niñoni miszsiz deb atamoqda, yaponiya meteorologiya idorasi 1949-yildan beri kuzatilgan eng kuchli hodisa deb e’lon qilmoqda, amerikalik meteorologlar esa u hozircha ular arxividagi eng yirik hodisalardan past deb hisoblashmoqda. Farqlar turli baholash usullari bilan izohlanadi: mutlaq haroratlar, Tinch okeanining turli zonalaridagi anomaliyalar va turli bazaviy davrlar.

Madina Usmonova
3 daq. o‘qish
Fan

Amelia Earhart samolyotini qidirish Nikumaroro oroli yaqinidagi bo‘rondan keyin qayta boshlandi

Purdue universiteti va Archaeological Legacy Institute ekspeditsiyasi Kiribati tarkibidagi aholi yashamaydigan Nikumaroro atolli ustida uch kunlik bo‘ron tufayli to‘xtab qolgan ishini qayta boshladi. Jamoa lagunadagi, 1937-yilda Amelia Earhart bilan birga yo‘qolgan Lockheed Electra qoldiqlari bo‘lishi mumkin bo‘lgan «Taraiya obyekti»ni tekshirmoqda.

Madina Usmonova
3 daq. o‘qish
Fan

Batumida bir milliondan ortiq yirtqich qush: brakonyerlik xavfi ostidagi migratsiya manzarasi

Har kuzda bir milliondan ortiq yirtqich qush Gruziyaning Qora dengiz sohilidagi «batumi tor bo‘g‘izi» orqali uchib o‘tadi, bu yerda Qora dengiz va Kavkaz tog‘lari migratsiya koridorini hosil qiladi. 2013-yilgi tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra, yiliga taxminan 9 000 qush noqonuniy ov qurboni bo‘ladi. Batumi Raptor Count ko‘ngillolari 2008-yildan beri hisob-kitob olib boradi, ekoturizm esa mahalliy aholiga qushlarni himoya qilish uchun iqtisodiy ragbat beradi.

Madina Usmonova
3 daq. o‘qish