Asosiy ma’lumotlar

  • Teri qoplama toshbaqalar 2013-yildan buyon IUCN Qizil ro‘yxatida «zaif tur» sifatida qayd etilgan; ochiq Atlantikada to‘liq himoyalangan suv hududlari yo‘q.
  • Greenpeace 17 ta to‘liq himoyalangan qo‘riqxona taklif qilmoqda, ular Atlantika ochiq suvlari qariyb 31 foizini qamrab olib, toshbaqalar uchun «xavf zonalar»ning 35 foizdan ortig‘ini himoya qiladi.
  • Greenpeace hisob-kitobiga ko‘ra, joriy sur’atlarda okeanning 30 foizini himoya qilish 265 yil vaqtni oladi; CBD COP17 konferensiyasi 19-oktyabr kuni Armanistonda ochildi.

Sanoat baliqchiligi teri qoplama toshbaqalarga tahdid solmoqda

Teri qoplama toshbaqalar sayyoramizdagi eng zaif dengiz umurtqali hayvonlari qatoriga kiradi va 2013-yildan buyon IUCN Qizil ro‘yxatida «zaif tur» toifasiga kiritilgan. Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, sanoat baliqchiligi ular uchun «o‘zgacha xavf zonalar»ni yaratdi va dunyoning turli qismlarida ularning soni tez sur’atlar bilan qisqarmoqda. Turni migratsiyasida muhim rol o‘ynovchi Atlantika ochiq suvlarida hozirgi vaqtda na to‘liq, na qat’iy himoyalangan suv hududlari mavjud — baliq ovlash jihozlaridan xavfsiz birorta ham hudud qolmagan.

Greenpeace hisoboti: qo‘riqxonalar tarmog‘i halokat xavfini kamaytirishi mumkin

Greenpeace International NTK «Well Connected» nomli hisobot e’lon qildi, unda Atlantika ochiq suvlarida o‘zaro bog‘langan «dengiz qo‘riqxonalar» tarmog‘ini yaratish teri qoplama toshbaqalar sanoat baliqchiligi bilan duch keladigan xavfli hududlarning 35 foizdan ortig‘ini himoya qilishi va ularning halokat xavfini kamaytirishi ta’kidlangan. Tashkilot Global okean shartnomasiga muvofiq to‘liq himoyalangan qo‘riqxona maqomini olishi kerak bo‘lgan 17 ta hududni ajratdi. Ularga baliq ovlash uchun to‘liq yopilish maqomini talab qiluvchi amaldagi dengiz muhofaza hududlari, hukumatlar tomonidan allaqachon ko‘rib chiqilayotgan uchastkalar va bir qator yangi hududlar kiradi. Ular birgalikda Atlantika ochiq suvlari qariyb 31 foizini qamrab oluvchi tarmoqni tashkil etadi.

Okeanlarni himoya qilishning «toshbaqa sur’ati» va Armanistondagi konferensiya

Hisobotning e’lon qilinishi dushanba, 19-oktyabr kuni Armanistonda ochilgan BMTning biologik xilma-xillik bo‘yicha CBD COP17 konferensiyasiga bag‘ishlangan. Unda birinchi marta 2022-yilda kelishilgan global maqsadlarga, jumladan, 2030-yilga qadar Jahon okeanining 30 foizini himoya qilish majburiyatiga erishish bo‘yicha taraqqiyot rasman baholanadi. Olimlarning so‘zlariga ko‘ra, bu okeanni tiklash uchun zarur bo‘lgan eng kam ko‘rsatkich. Greenpeace hukumatlarga «va’dalar va haqiqiy harakatlar o‘rtasidagi achchig‘ uzilishni shoshilinch tugatish» kerakligini ta’kidlab, hozirgi taraqqiyotni «toshbaqa sur’atida harakatlanayotgan» deb tavsiflaydi: tashkilot hisob-kitoblariga ko‘ra, joriy sur’atlarda okeanning 30 foizini himoya qilish uchun 265 yil kerak bo‘ladi.

Greenpeace pozitsiyasi

Greenpeace Internationaldagi okeanni himoya qilish kampaniyalari koordinatori Lukas Meus shunday dedi: «O‘zaro bog‘langan, to‘liq himoyalangan dengiz qo‘riqxonalar tarmog‘i kitlar va dengiz toshbaqalari kabi ajoyib ko‘chmanchi turlarning butun marshrutlari bo‘ylab himoyalanishini, sanoat baliqchiligi natijasida o‘ldirilish yoki yuk kemalari bilan to‘qnashuv xavfidan xoli bo‘lishini kafolatlagan bo‘lardi». Uning so‘zlariga ko‘ra, «bu ularning xavfsiz ko‘chishi, oziqlanishi va ko‘payishiga imkon beradigan yagona yo‘l», Armanistondagi delegatlarga esa «keng qamrovli va jasoratli qarorlar»ni kelishib olish kerak.