Asosiy ma’lumotlar
- Tarixdagi ilk uç tomonlama Tramp, Si va Putin uçraşuvi Şenjende ATEC sammiti doirasida bölib ötadi; undan oldin Tramp bilan Si örtasida ikki tomonlama muzokaralar va işçi nonuşta rejalaştirilgan
- Tramp nodir metallarning barqaror yetkazib berilişi kelişuvini uzaytiriş va sun’iy intellekt xavfsizligi böyiça aloqa kanali yaratişga erişmoqda
- Uç tomonlama qism yadroviy qurolsizlaniş va Erondagi uruşga bağişlanadi; Tramp Putin va Si ni Tehronga bosim ötkazişga köndirişga niyatda
ATEC doirasidagi ilk uç tomonlama uçraşuv
AQŞ prezidenti Donald Tramp payşanba kuni Xitoy rahbari Si Cinpin va Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan tarixdagi ilk uç tomonlama uçraşuvni ötkazadi. Joy sifatida texnologik innovatsiyalar markazi hisoblangan Xitoyning Şenjen şahri tanlandi — Aziya-Tinç okeani iqtisodiy hamkorligi (ATEC) sammiti tadbirlari şu yerda ötkaziladi. Uç tomonlama muzokaralardan oldin Tramp Si Cinpin bilan ikki tomonlama uçraşuv va işçi nonuşta ötkazadi.
Ikki tomonlama muzokaralar kun tartibida nodir metallar va sun’iy intellekt
Si bilan uçraşuvda Trampning asosiy maqsadi — nodir metallarning AQŞga barqaror va uzluksiz yetkazib berilişi töğrisidagi kelişuvni uzaytiriş. Bu materiallar amerika mudofaa tizimlari uçun juda muhim ahamiyatga ega. Alohida mavzu sifatida sun’iy intellekt köriladi: Tramp sentyabr oyida Vaşingtonda bölib ötgan sammitda poydevori qöyilgan sun’iy intellekt xavfsizligi böyiça aloqa kanalini yakunlaşga intiladi.
Ekspert: Xitoyga tan oliş foydali
Taşqi siyosat böyiça tahlilçi, ilgari Davlat departamentida işlagan va BMTga maslahatçilik qilgan Jonatan Vahtel nodir metallar böyiça bitimni uzaytiriş Xitoy manfaatlariga mos kelişini hisoblab, şunday deydi: «Xitoyliklar nodir metallar masalasida moslaşuvçanlik körsatişi kerak. AQŞni şunçalik duşmanlaştirişning ma’nosi yöqki, natijada Amerika öz sa’y-harakatlarini ikki barobar oşirib, öz yetkazib beriş zanjirini yaratişda davom etsin». Uning aytişiça, AQŞ allaqaçon özining tanqidiy minerallar qazib olişini rivojlantirişni boşlagan va bitim uzaytirilganda ikki tomon manfaatlarini hisobga olgan «ma’lum erkinlik» böladi.
Sun’iy intellekt sohasidagi raqobat muzokaralarni qoraltiradi
Tramp ma’muriyati yarimötkazgiçlar va çiplar eksporti böyiça muzokaralar uçraşuv kun tartibiga kirmasligini bildirgan. Baribir, sun’iy intellekt poygasi ikki tomonlama muzokaralarning fonida bölişi muqarrar — jumladan, Nvidia’ning sobiq rahbari Jensin Xuang atrofidagi janjal va taxminiy xitoy josusi sababli. Oq uy Tramp savdo muzokaralarida Xuang mavzusini kötarmasligini ma’lum qilgan, biroq yaqindagi voqealar noqulay muhit yaratgan. Vahtel e’lon qilingan maqsad — muloqot örnatiş — ortida qattiq raqobat yotişidan ogohlantiradi: «Biz bu sun’iy intellekt poygasida birinçi örin uçun kuraşayotgan ikki millatmiz. Hozirgi vaqtda AQŞ ba’zi sohalarda aniq ustunlikka ega». U Xitoy öz agentlarini amerika texnologiya kompaniyalarining top-menejerlari yoniga joylaştira olişi haqidagi da’volar fonida sun’iy intellekt xavfsizligi böyiça mazmunli hamkorlikka ehtiyotkorlik bilan qaraydi.
Yadroviy qurolsizlaniş va Erondagi uruş
Uç tomonlama uçraşuv yadroviy qurollarni qisqartiriş va Erondagi uruşga qaratiladi. Tramp Xitoyni yadroviy qurollarni nazorat qiliş böyiça muzokaralarga jalb qilmoqçi, biroq Pekin ilgari bunga qarşilik körsatgan, asosan öz arsenalining kiçik hajmi tufayli. Xitoy yadroviy arsenalining tez ösişi jarayonida Tramp Si ni, yuqori darajali bir amaldorning iborasi bilan aytganda, «kattalar stoliga ötirişga» va yadroviy masalalarda Xitoyning ösib borayotgan javobgarligini tan olişga undamoqda. Vahtel bu harakat sovet-amerika kelişuvlari ruhidagi muvaffaqiyatga ham, muvaffaqiyatsizlikka ham yakunlanişi mumkin deb hisoblaydi: uning fikriça, Xitoy hozir qöşilişni istamaydi, çunki harbiy qudratini oşirib, yirikroq superdavlat sifatida qabul qilinişga intiladi. Erondagi uruş yuzasidan Tramp jurnalistlarga Putin va Si ni Tehronga ta’sir qiliş vositalaridan foydalanişga çaqiriş niyatida ekanini, «buni tugatiş, yakunlaş» maqsadida ekanini aytgan. Xitoy Eronga sezilarli iqtisodiy yordam körsatadi, Rossiya esa Tehron bilan neft aloqalarini saqlab qolgan. Vahtelning qayd etişiça, Eranning yadroviy işlanmalarini töxtatişi uç davlat manfaatlariga ham mos keladi: «Xitoy va Rossiya uçun yadroviy Eran ğoyasiga köz yumişning haqiqatan ma’nosi yöq».
«Yalta surati»: uçraşuv birlik anglatmaydi
Köplab xalqaro uçraşuvlarni taşkil etişda qatnaşgan Vahtel muzokaralar fotosessiyaga aylanmasa, samarali bölişi mumkinligiga işonadi. «Bu uçraşuv Stalin, Çörçill va Ruzveltning maşhur Yalta suratini eslatadi. U Ikkinçi jahon uruşini qanday yakunlaşni tuşunişga uriniş sifatida ajoyib edi. Lekin bu albatta ön yillar oldindan puşti kelajakni aks ettirgan surat emas edi», — dedi tahlilçi. Uning sözlariga köra, rahbarlarning uçraşuvi özi ularning birlikda ekanligini anglatmaydi: «Taranglik bor, raqobat bor».



