Asosiy ma’lumotlar
- Tramp, Si va Putin Şenjendagi ATEŞ sammiti doirasida uç buyuk davlat tarixidagi birinçi uç tomonlama uçraşuvni ötkazadi
- Tramp Ukrainadagi uruşni töxtatiş haqida gaplaşmoqçi va Putin hamda Kim Çen Un bilan alohida uçraşuvlarga ruxsat beradi, biroq ular hali tasdiqlanmagan
- Si tariflarni kamaytiriş va qoidalar islohotini va'da qildi, Putin sanksiyalar va tariflar qörqituvçi ta'sirini yöqotganini aytdi
ATEŞ sammiti doirasidagi uç tomonlama uçraşuv
AQŞ prezidenti Donald Tramp çorşanba kuni Osiyo-Tinç okeani iqtisodiy hamkorligi (ATEŞ) sammiti bölib ötayotgan Şenjen şahriga keldi. Forumning kulminatsiyasi payşanba kuni bölişi kerak bölgan Tramp, Xitoy rahbari Si Jinpin va Rossiya prezidenti Vladimir Putin örtasidagi uç tomonlama uçraşuvdir — uç buyuk davlat örtasidagi bunday formatdagi tarixdagi birinçi sammit.
Protokol va rahbarlar bayonotlari
Si Trampga alohida e'tibor körsatib, uni aeroportda quçoqlab kutib oldi — bu Sining sentyabr oyida Vaşingtonga davlat taşrifi çoğida Tramp qilgan işoraga javob edi. Putin çorşanba kuni ertaroq kelganida, Si ikki rahbarning uzoq yillik ijobiy munosabatlariga qaramay, uni aeroportda kutib olmadi.
Ukraina va mumkin bölgan ikki tomonlama uçraşuvlar
Tramp payşanba kungi uç tomonlama uçraşuvda Si va Putin bilan Rossiyaning Ukrainada davom etayotgan uruşini tugatişni muhokama qilişni niyat qilayotganini aytdi. Oldindan u şunday dedi: «Menimça, bu tugaşiga juda yaqin», va qöşimça qildi: «Bu borada yaxşi uçraşuv böladi». Pekin uçraşuvni ATEŞ sammiti doirasida «buyuk davlatlar örtasidagi munosabatlarda tinçlikni himoya qiliş va strategik barqarorlikni rivojlantiriş töğrisida çuqur fikr almaşiş» sifatida e'lon qildi, Putin esa sammitdan «juda foydali» natija kutayotganini aytdi.
Forumning iqtisodiy kun tartibi
ATEŞ doirasidagi CEO sammitida çiqiş qilgan Putin 2022-yil boşida Ukrainaga töliq miqyosli bosqinidan keyingi Rossiya qarşi sanksiyalar kabi «iqtisodiy hukmronlik vositalarini» tanqid qildi. Uning sözlariga qaraganda, «sanksiyalar, tariflar va eksport çeklovlari» «öz-özini oqlamadi va köp jihatdan qörqituvçi ta'sirini yöqotdi». U, şuningdek, Rossiyaning Tinç okeani Osiyo mintaqasi bilan yaqinroq iqtisodiy aloqalarga intilayotganini qayd etdi; mazkur mintaqa Rossiya taşqi savdosining yarmidan köproq tuşadi.
Si — oçiq savdo uçun, Tramp — şaxsiy diplomatiya uçun
Si Jinpin tadbirkorlar oldidagi nutqida Tinç okeani Osiyo mintaqasi oçiqroq savdo va adolatli ösişga erişişi kerakligini bildirib, nafaqat tariflarni kamaytiriş va bozorga kiriş imkoniyatini kengaytirişni, balki «qoidalar, tartibga soliş va standartlar kabi murakkab sohalarda» islohot ötkazişni ham va'da qildi. ATEŞ rahbarlari oçiqroq yondaşuvga çaqirdi, biroq AQŞning protektsionistik burilişini töğridan-töğri tanqid qilmadi.
Savdo qarama-qarşiliklari va hal etilmagan masalalar
Trampning «Amerika birinçi örinda» tarif siyosati ATEŞning Tinç okeani atrofida erkin savdo zonasi yaratiş maqsadiga zid keladi; sun'iy intellekt uçun Nvidia çiplari jumladan, ilğor amerika texnologiyalariga Xitoyning kirişini çeklovçi AQŞ çeklovlari Pekin bilan taranglikning doimiy manbai bölib qolmoqda. Xitoyning savdo profitsitini qisqartirişga qaratilgan tariflar ozgina samara berdi: Xitoy ikkinçi yil ketma-ket import qilganidan 1 trillion dollarga köproq tovar eksport qilmoqda. Xitoyning ilğor çiplarga kirişi siyosati haqidagi jurnalistlar savoliga javob berar ekan, Tramp ma'muriyati içidagi kelişmovçiliklarni tan oldi va şunday dedi: «Bizning Xitoy bilan juda yaxşi munosabatlarimiz bor va siz ularni haqorat qilmoqçi emassiz».



